“కేతు విశ్వనాథరెడ్డి రచనలు ఏ కాలానికీ పరిమితం కావు. అవి అనంతమైన మానవ జీవిత ప్రవాహాన్ని వర్ణించే ప్రవాహకథలు. ఆయన రచనలు మనం ఎవరం? మన వాస్తవాలు ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలకు అద్దం పడతాయి. ఆయన కథలన్నీ — అనుభవాన్ని మింగిన వాస్తవం, వాస్తవాన్ని వెలికి తీసిన శైలీ, శైలిలో చిరంజీవి అయిన మానవతా వాదం.”
తెలుగు సాహిత్యంలో, ముఖ్యంగా కథా రంగంలో, కేతు విశ్వనాథరెడ్డి ఒక ధ్రువతార. కథల ద్వారా వాస్తవాన్ని స్పష్టంగా ప్రతిబింబించిన ఆయన రచనలు రాయలసీమ మట్టి పరిమళంతో నిండి ఉంటాయి. ఆయన రచనలు కేవలం సాహిత్య వస్తువుకే పరిమిత మవకుండా, సమకాలీన భారతీయ సామాజిక నిర్మాణాన్ని ప్రశ్నించేవిగా, కొత్త ఆలోచనలను తట్టి లేపే తలపుల వలె మారాయి.
1939 జూలై 10న కడప జిల్లాలోని రంగశాయి పురంలో జన్మించిన కేతు విశ్వనాథరెడ్డి, బాల్యంలోనే గ్రామీణ జీవితం యొక్క లోతుల్ని, లోపాల్ని దగ్గర నుంచి చూశారు. ఆ అనుభవాలే ఆయన రచనలకు ప్రాణం పోశాయి. “అమ్మ” అనే కథతో రచనా ప్రస్థానాన్ని ప్రారంభించిన ఆయన, “అనాది వాళ్లు” అనే కథతో 1963లో సవ్యసాచి పత్రిక ద్వారా రచయితగా అరంగేట్రం చేశారు.
పాత్రికేయుడిగా వృత్తి ప్రారంభించి, అనంతరం అధ్యాపకునిగా, పరిశోధకునిగా, పాఠ్య రచయితగా, భాషా శాస్త్రవేత్తగా ఉన్నత స్థానాలకు ఎదిగారు. కడప జిల్లా గ్రామ నామాలపై చేసిన లోతైన పరిశోధనకు డాక్టరేట్ అందుకోవడం ఆయన పరిశోధనా ప్రగాఢతకు నిదర్శనం.
కేతు రచనలలో రాయలసీమ ప్రజల జీవన శైలి, కరువు, ఆకలితో పోరాటం, మత సామరస్యం, పేదరికం, న్యాయాన్యాయాల మధ్య లంకె పడుతున్న సామాన్యుల బతుకు బండలు ధ్వనిస్తాయి. ‘జప్తు’, ‘ఇచ్ఛాగ్ని’, ‘కేతు విశ్వనాథరెడ్డి కథలు’ వంటి కథా సంపుటులు ఆయన వాస్తవిక దృక్పథానికి నిదర్శనాలు. ముఖ్యంగా “వేర్లు” నవలలో దళిత యువకుడి అభివృద్ధిని అడ్డుకుంటున్న “క్రీమీలేయర్” అనే సంకలిత వ్యవస్థపై వ్యంగ్యంగా, తాత్వికంగా స్పందించారు. “బోధి” నవలలో మధ్య తరగతి జీవితం, ప్రేమ, బాధ్యత, విరక్తి వంటి అంశాలను చక్కగా మేళ వించారు.
అతని రచనలు సామాజిక స్పృహతో కూడిన రచనలు. ఒక చోట ఆయన ఇలా వర్ణించారు:
“విసిరిన మట్టి తడి కాదు, కానీ బూతులా అంటుకుంటుంది; దుర్భర జీవితాల దారుల్ని చీల్చలేను, కనీసం ఆ దారుల నొప్పుల్ని వ్రాయగలనన్న నమ్మకమే నా కలం.”
ఇలాంటి సామాజిక బాధ్యత, ప్రజల పట్ల ప్రేమ ఆయన రచనల్లో ప్రతిబింబించేది.
కేతు రచనలు హిందీ, ఆంగ్లం, కన్నడ, మలయాళం, బెంగాలీ, మరాఠీ, రష్యన్ వంటి భాషల్లోకి అనువాదమయ్యాయి. ఆయన వ్యాసాల సంకలనం “దృష్టి”, ప్రముఖ కథా రచయితలపై రాసిన “దీప ధారులు” వంటి రచనలు సాహిత్య పరంగా విలువైన మూలాలుగా నిలిచాయి. కొడవటిగంటి కుటుంబరావు రచనలు సంపాదించిన వారు, విశాలాంధ్ర “నూరేళ్ల తెలుగు కథ” సంపుటికి సంపాదకులు, అభ్యుదయ రచయితల సంఘం అధ్యక్షులు.
కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు, భారతీయ భాషా పరిషత్ పురస్కారం, రావిశాస్త్రి అవార్డు, తుమ్మల వెంకట రామయ్య బంగారు పతకం, వై ఎస్ ఆర్ జీవన సాఫల్య పురస్కారం వంటి అనేక గౌరవాలు ఆయనకు లభించాయి. ఆయనకు లభించిన గౌరవాలు మానవీయతపై ఆయన కలానికి ఉన్న నమ్మకాన్ని ప్రతిబింబిస్తున్నాయి.
2023 మే 22న ఒంగోలు పట్టణంలో గుండెపోటుతో ఆయన మృతి చెందారు. తెలుగు సాహిత్య లోకంలో “కథా శిఖరం కూలిపోయింది” అనే మాటలు విరివిగా వినిపించాయి.
కేతు విశ్వనాథరెడ్డి రచనలు ఏ కాలానికీ పరిమితం కావు. అవి అనంతమైన మానవ జీవిత ప్రవాహాన్ని వర్ణించే ప్రవాహకథలు. ఆయన రచనలు మనం ఎవరం? మన వాస్తవాలు ఏమిటి? అనే ప్రశ్నలకు అద్దం పడతాయి. ఆయన కథలన్నీ — అనుభవాన్ని మింగిన వాస్తవం, వాస్తవాన్ని వెలికి తీసిన శైలీ, శైలిలో చిరంజీవి అయిన మానవతా వాదం.
తెలుగు కథా ప్రపంచానికి కేతు విశ్వనాథరెడ్డి ఒక గొప్ప మార్గదర్శి, రాయలసీమ గొంతు. ఆయన రచనలు తెలుగువారి మనస్సుల్లో దీపధారలుగా వెలిగిపోతూనే ఉంటాయి.
