“మొత్తం మీద, గ్రామీణ కష్టాలను తగ్గించడంలో నిరూపితమైన ట్రాక్ రికార్డ్ ఉన్నప్పటికీ, గత ఐదేళ్లుగా భారతదేశ ఉపాధి హామీ కార్యక్రమం ఒక అదనపు ఆదాయ వ్యవస్థగా బలహీనపడటం ఆందోళన కలిగించే విషయం. దాదాపు ఒక దశాబ్దంగా వాస్తవ వేతనాలు స్తంభించిపోయిన నేపథ్యంలో, రుతుపవన వర్షాలు తక్కువగా పడటం అనేది పథకాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రభుత్వాన్ని ప్రేరేపించి ఉండాలి. అది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని బలహీన వర్గాలకు సామాజిక భద్రతా వలయాన్ని అందించడమే కాకుండా, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరణను నిలబెట్టడంలో కీలకమైన వినియోగ డిమాండ్ను పునరుద్ధరించడానికి కూడా సహాయపడి ఉండేది..”
ఆగస్టు 18 నాటికి, ప్రస్తుత రుతుపవన కాలంలో భారతదేశంలో వర్షపాత లోటు 13%గా నమోదైంది. ప్రాంతీయ పరిస్థితులు మరింత ఆందోళనకరంగా ఉన్నాయి. దేశంలోని అనేక వెనుకబడిన ప్రాంతాలు భారీ వర్షపాత లోటును ఎదుర్కొంటున్నాయి. వీటిలో బీహార్ (40%), అస్సాం (36%), తూర్పు ఉత్తరప్రదేశ్ (24%), సౌరాష్ట్ర (24%) , విదర్భ (21%) వంటి ప్రాంతాలు ఉన్నాయి. రాబోయే వారాల్లో ‘ఎల్ నినో’ ప్రభావం మరింత తీవ్రమవుతుందని వాతావరణ శాఖ అంచనా వేస్తోంది. దీనివల్ల వర్షపాత లోటు పెరిగి, దేశంలోని కొన్ని ప్రాంతాల్లో గ్రామీణ సంక్షోభం మరింత తీవ్రమయ్యే అవకాశం ఉంది.
గ్రామీణ ప్రాంతాల్లో వేతనాల పెరుగుదల మందగించిన తరుణంలో, గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం ద్వారా కల్పించే ప్రభుత్వ ఉపాధి కల్పన భారత గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థకు ఒక జీవనాధారంగా నిలిచాయి. ఇటువంటి పథకాల లక్ష్యం కేవలం గ్రామీణ శ్రామిక శక్తికి ఉపాధి కల్పించడం మాత్రమే కాదు; వ్యవసాయేతర ఉపాధి , ఆదాయాలను సృష్టించడం ద్వారా వ్యవసాయ సంక్షోభం ప్రభావాన్ని తగ్గించడం కూడా వీటి ముఖ్య ఉద్దేశం. వాస్తవానికి, 2009 మరియు 2015లలో వర్షపాత లోటు తీవ్రంగా వున్న సంవత్సరాల్లో, గ్రామీణ సంక్షోభాన్ని అరికట్టడంలో ‘మహాత్మా గాంధీ జాతీయ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ చట్టం’ (ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ) కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే, డిసెంబర్ 2025లో ‘వికసిత్ భారత్—గ్యారెంటీ ఫర్ రోజ్గార్ అండ్ ఆజీవికా మిషన్ (గ్రామీణ్)స (వీబీ-జీ రామ్ జీ)) చట్టం అమలులోకి రావడంతో, ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ రద్దు చేయబడింది. వీబీ-జీ రామ్ జీ జూలై 1 నుండి అమలులోకి వచ్చినప్పటికీ, ఆ పరివర్తన కాలంలో ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ అమలులో కొనసాగింది.
2005 నాటి పాత ఉపాధి పథకం నిర్మాణాన్ని వీబీ-జీ రామ్ జీ గణనీయంగా మార్చివేసింది. ఇందులో ప్రధాన మార్పు కేంద్ర ప్రభుత్వ ఆర్థిక భాగస్వామ్యం తగ్గడమే; ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ పథకంలో దాదాపు మొత్తం ప్రభుత్వ వ్యయాన్ని కేంద్రమే భరించేది, కానీ వీబీ-జీ రామ్ జీలో (పర్వత ప్రాంత రాష్ట్రాలు మినహా) రాష్ట్రాలే 40% ఖర్చును భరించాల్సి ఉంటుంది. కోవిడ్ మహమ్మారి వంటి సంక్షోభ సమయాల్లో ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ ఒక జీవనాధారంగా నిలిచినప్పటికీ, 2020-21 నుండి దాని పనితీరులో సాధారణ క్షీణత కనిపిస్తోంది. ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ కింద కల్పించిన మొత్తం పని (వ్యక్తి-రోజులు లేదా ఎంపీడీలలో) 2021-22లో 3,630 మిలియన్ల నుండి 2023-24 నాటికి 3,090 ఎంపీడీలకు, ఆపై 2025-26 నాటికి 2,280 ఎంపీడీలకు తగ్గింది. పని చేసిన మొత్తం వ్యక్తుల సంఖ్య కూడా 2021-22లో 106.1 మిలియన్ల నుండి 2023-24లో 83.4 మిలియన్లకు , 2025-26లో 72 మిలియన్లకు పడిపోయింది. లబ్ధిదారులైన కుటుంబాల సంఖ్య 2021-22లో 72.5 మిలియన్ల నుండి 2025-26 నాటికి 53.4 మిలియన్లకు తగ్గింది.
భారత గ్రామీణ ఆర్థిక వ్యవస్థలో నెలకొన్న సంక్షోభం మరియు వ్యవసాయ రంగంలో ఉన్న ఇబ్బందుల దృష్ట్యా ప్రస్తుత సంవత్సరం చాలా కీలకమైనది. ఆర్థిక భారాన్ని పంచుకునే విధానంలో మార్పు ఉన్నప్పటికీ, పేద రాష్ట్రాలతో సహా చాలా రాష్ట్రాలు తమ బడ్జెట్ల నుండి వీబీ జీ రామ్ జీ అమలు కోసం గణనీయమైన మొత్తాన్ని కేటాయించాయి. అయినప్పటికీ, పూర్తి గణాంకాలు అందుబాటులో ఉన్న ఇటీవలి నెల అయిన జూలైలో ఈ పథకం పనితీరును పరిశీలిస్తే, ఉపాధి కల్పనలో గణనీయమైన తగ్గుదల కనిపిస్తోంది. జూలై 2020లో నమోదైన 391 ఎంపీడీలతో పోలిస్తే, ఈ సంఖ్య జూలై 2023లో 272 ఎంపీడీలకు, జూలై 2025లో 153 ఎంపీడీలకు మరియు గత నెలలో 76.7 ఎంపీడీలకు తగ్గింది.
గత జూలైతో పోలిస్తే ఆంధ్రప్రదేశ్ , తెలంగాణ రెండు రాష్ట్రాలు మాత్రమే ఎక్కువ ‘వ్యక్తి-రోజుల’ ఉపాధిని కల్పించాయి. ఇతర రాష్ట్రాల విషయానికొస్తే, ఉత్తరప్రదేశ్ (12 ఎంపీడీ), మధ్యప్రదేశ్ (10 ఎంపీడీ), జార్ఖండ్ (9 ఎంపీడీ), మహారాష్ట్ర (7 ఎంపీడీ), బీహార్ (5 ఎంపీడీ), ఛత్తీస్గఢ్ (4 ఎంపీడీ) , అస్సాం (3 ఎంపీడీ) రాష్ట్రాల్లో కల్పించిన ఉపాధి దినాల సంఖ్యలో భారీ తగ్గుదల కనిపించింది. ఈ ఏడాది అత్యధిక వర్షపాత లోటును ఎదుర్కొంటున్న రాష్ట్రాల్లో వీటిలో చాలా వరకు ఉన్నాయి. ఈ జూలైలో కనిపించిన ఈ భారీ తగ్గుదలకు, ప్రధాన విత్తన , పంట కోత సమయాల్లో వీబబీ-జీ రామ్ జీ విధానంలోని ‘పాజ్ బటన్’ (తాత్కాలిక నిలిపివేత) సదుపాయాన్ని రాష్ట్రాలు వినియోగించుకోవడం ఒక కారణం కావచ్చు. అయినప్పటికీ, దీనిని ఉపాధి హామీ పథకం బలహీనపడటానికి సంకేతంగా కూడా భావించవచ్చు. ఆర్థిక పరిస్థితి అంతంత మాత్రంగా ఉన్నప్పటికీ రాష్ట్రాలు నిధులు సమకూరుస్తున్నందున, నిధుల లభ్యత ఒక సమస్యగా ఉన్నట్లు కనిపించడం లేదు. ఈ పథకం పనితీరును అంచనా వేయడానికి ఏప్రిల్ నుండి జూన్ వరకు ఉన్న కాలాన్ని పరిశీలించడం సరైన పద్ధతి; ఎందుకంటే మొత్తం కల్పించిన వ్యక్తి-రోజులలో దాదాపు 40% ఈ త్రైమాసికంలోనే నమోదవుతాయి (గత ఏడాది ఇది 44%గా ఉంది).
గ్రామీణ భారతదేశంలో వ్యవసాయ పనులు దాదాపుగా లేని సమయం కాబట్టి, వ్యవసాయ రంగానికి ఇది ఒక ‘లీన్ పీరియడ్’ (పని తక్కువగా ఉండే కాలం). ఈ మూడు నెలల కాలంలో, 2021లో 1,160 ఎంపీడీ, 2023లో 1,230 ఎంపీడీ, 2025లో 1,010 ఎంపీడీ నమోదవ్వగా, 2026లో మాత్రం ఈ సంఖ్య భారీగా తగ్గి 620 ఎంపీడీకి పడిపోయింది. మరో మాటలో చెప్పాలంటే, ఎంజీఎన్ఆర్ఈజీఏ అమలులో ఉండి, కేంద్ర ప్రభుత్వం ఖర్చును భరిస్తున్నప్పటికీ, కల్పించబడిన ఉపాధి గత ఏడాది స్థాయితో పోలిస్తే కేవలం 60% మాత్రమే ఉంది. విబి-జి రామ్ జి పథకం ప్రారంభమైన తర్వాత మొదటిసారిగా, గత నెలలో ఉపాధి కల్పన బలహీనంగా ఉండటం అనేది, భారతదేశ గ్రామీణ ఉపాధి హామీ పథకం కింద తగ్గుతున్న ఉపాధి అనే విస్తృత ధోరణిలో ఒక భాగంలా కనిపిస్తోంది, అంతేకానీ ఒక అసాధారణ సంఘటనలా కాదు.
ప్రారంభంలో ఎదురైన ఇబ్బందుల ప్రభావంపై ఊహాగానాలు వెలువడ్డాయి, కానీ పథకం ప్రాథమిక యంత్రాంగం అప్పటికే అమలులో ఉన్నందున ఆ ప్రభావం అంత బలంగా ఉండి ఉండదు. ఇతర గణాంకాలలో స్పష్టంగా కనిపిస్తున్న కష్టాల స్థాయిలను బట్టి చూస్తే, ఈ ఉద్యోగాలకు గ్రామీణ డిమాండ్ కూడా తగ్గినట్లు కనిపించడం లేదు. మొత్తం మీద, గ్రామీణ కష్టాలను తగ్గించడంలో నిరూపితమైన ట్రాక్ రికార్డ్ ఉన్నప్పటికీ, గత ఐదేళ్లుగా భారతదేశ ఉపాధి హామీ కార్యక్రమం ఒక అదనపు ఆదాయ వ్యవస్థగా బలహీనపడటం ఆందోళన కలిగించే విషయం. దాదాపు ఒక దశాబ్దంగా వాస్తవ వేతనాలు స్తంభించిపోయిన నేపథ్యంలో, రుతుపవన వర్షాలు తక్కువగా పడటం అనేది పథకాన్ని బలోపేతం చేయడానికి ప్రభుత్వాన్ని ప్రేరేపించి ఉండాలి. అది గ్రామీణ ప్రాంతాల్లోని బలహీన వర్గాలకు సామాజిక భద్రతా వలయాన్ని అందించడమే కాకుండా, భారత ఆర్థిక వ్యవస్థ విస్తరణను నిలబెట్టడంలో కీలకమైన వినియోగ డిమాండ్ను పునరుద్ధరించడానికి కూడా సహాయపడి ఉండేది.
-‘మింట్’ సౌజన్యంతో
