“భారతదేశంలో కార్మికుల కోసం స్థాపించబడిన మొదటి ట్రేడ్ యూనియన్ ఇది. దీని ద్వారా లోఖండే మరియు ఆయన మిత్రులు మిల్లు కార్మికులను ఏకం చేశారు. 1884లో వేలాది మంది కార్మికులతో బొంబాయిలో భారీ బహిరంగ సభ నిర్వహించి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఒక డిమాండ్ పత్రాన్ని సమర్పించారు.”
ఫూలే, లోఖండే మరియు సత్యశోధక సమాజ్ పోరాటం
– సామాజిక తత్వవేత్త
ప్రపంచవ్యాప్తంగా మే డే కార్మికుల హక్కుల దినోత్సవంగా జరుపుకుంటాము. అయితే, భారతదేశంలో కార్మిక హక్కుల కోసం పునాది వేసింది మాత్రం సత్యశోధక ఉద్యమకారులు. మహాత్మా జ్యోతిరావు ఫూలే మార్గదర్శకత్వంలో నారాయణ మేఘాజీ లోఖండే . బొంబాయి మిల్లు కార్మికుల కోసం చేసిన పోరాటం భారత చరిత్రలో సువర్ణాక్షరాలతో లిఖించదగినది.
సత్యశోధక సమాజ్ మరియు కార్మిక స్పృహ:
మహాత్మా ఫూలే స్థాపించిన ‘సత్యశోధక సమాజ్’ కేవలం కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగానే కాకుండా, శ్రమ దోపిడీకి వ్యతిరేకంగా కూడా పనిచేసింది. ఫూలే దృష్టిలో రైతులు, కార్మికులు ఇద్దరూ దోపిడీకి గురవుతున్న వారే. వారిలో చైతన్యం నింపడానికి ఆయన తన అనుచరుడైన నారాయణ మేఘాజీ లోఖండేను ప్రోత్సహించారు.
నారాయణ మేఘాజీ లోఖండే – భారత కార్మికోద్యమ పితామహుడు:
లోఖండే గారు బొంబాయిలోని కాటన్ మిల్లు కార్మికుల దుస్థితిని కళ్ళారా చూశారు. అప్పట్లో కార్మికులకు పని గంటల పరిమితి ఉండేది కాదు, కనీస సెలవు దొరికేది కాదు. వారి గొంతును వినిపించడానికి 1880లో ఆయన ‘దీనబంధు’ పత్రికను ఒక ఆయుధంగా ఉపయోగించారు.
బాంబే మిల్ హాండ్స్ అసోసియేషన్ (1884):
భారతదేశంలో కార్మికుల కోసం స్థాపించబడిన మొదటి ట్రేడ్ యూనియన్ ఇది. దీని ద్వారా లోఖండే మరియు ఆయన మిత్రులు మిల్లు కార్మికులను ఏకం చేశారు. 1884లో వేలాది మంది కార్మికులతో బొంబాయిలో భారీ బహిరంగ సభ నిర్వహించి, బ్రిటిష్ ప్రభుత్వానికి ఒక డిమాండ్ పత్రాన్ని సమర్పించారు.
సాధించిన కీలక ప్రయోజనాలు:
సత్యశోధక ఉద్యమకారుల నిరంతర పోరాటం వల్ల కార్మికులకు చారిత్రక విజయాలు దక్కాయి:
ఆదివారం సెలవు: కార్మికులకు వారానికి ఒక రోజు (ఆదివారం) విశ్రాంతి ఉండాలని పోరాడి, 1890 జూన్ 10న దానిని సాధించారు. నేడు మనం అనుభవిస్తున్న ఆదివారం సెలవు వెనుక లోఖండే గారి కృషి ఉంది.
పని గంటల తగ్గింపు: సూర్యోదయం నుండి సూర్యాస్తమయం వరకు ఉండే పని వేళలను క్రమబద్ధీకరించారు.
మధ్యాహ్న భోజన విరామం: పని మధ్యలో అర గంట విశ్రాంతి సమయాన్ని కేటాయించేలా చేశారు.
వేతన చెల్లింపు: ప్రతి నెలా 15వ తేదీలోపు జీతాలు చెల్లించాలనే నిబంధనను తీసుకువచ్చారు. ప్రమాద పరిహారం: పనిలో గాయపడిన కార్మికులకు ఆర్థిక సహాయం అందేలా ఒత్తిడి తెచ్చారు.
సామాజిక న్యాయం – కార్మిక హక్కులు:
లోఖండే కేవలం ఆర్థిక ప్రయోజనాల కోసమే కాకుండా, కార్మికుల ఆత్మగౌరవం కోసం పోరాడారు. కులమతాలకు అతీతంగా కార్మికులందరూ ఒకే వేదికపైకి రావాలని ఆయన ఆకాంక్షించారు. అందుకే ఆయనను ‘భారత కార్మికోద్యమ పితామహుడు’ (Father of Indian Labour Movement) అని పిలుస్తారు.
నేడు మనం జరుపుకుంటున్న మే డే స్ఫూర్తి లో సత్యశోధక ఉద్యమ పునాది ఉంది. మహాత్మా ఫూలే ఆలోచనలు, లోఖండే ఆచరణ కలిపి భారతదేశంలో ఒక కొత్త శకానికి నాంది పలికాయి. కార్మికుల హక్కుల కోసం వారు చేసిన త్యాగాలు, సాధించిన ఆదివారం సెలవు వంటి ప్రయోజనాలు తరతరాలకు స్ఫూర్తిదాయకం. ఆ స్ఫూర్తిని డాక్టర్ బి ఆర్ అంబేడ్కర్ కొనసాగించారు. అనేక చట్టాలు రూపొందించారు. ఆ చట్టాల రక్షణకు కోర్టు జోక్యం చేసుకోకుండా 1951 లో నెహ్రూ అంబేడ్కర్ మంత్రివర్గం కలిసి రాజ్యాంగం లో తొమ్మిదో షెడ్యూల్డ్ ప్రవేశ పెట్టారు. ఇలా కార్మికులు కర్షకులు ప్రజా సంక్షేమ చట్టాలకు గట్టి రక్షణ కల్పించారు.
