సాహిత్యానికి శాస్త్రబద్ధతను అందించిన మేధావి

తెలుగు భాషా సాహిత్యానికి తనదైన శైలి, శాస్త్రీయ శక్తి, విమర్శాత్మక విజ్ఞానంతో చిరస్థాయిగా నిలిచిన మహామేధావి డాక్టర్ చేకూరి రామారావు. అక్టోబర్ 1, 1934న ఖమ్మం జిల్లా మధిర మండలం ఇల్లందల పాడులో జన్మించి, జూలై 24, 2014న తన శరీరాన్ని మట్టి చేసిన ఆయన, అక్షరాల్లో మాత్రం చిరంజీవిగా నిలిచి పోయారు. భాషను కేవలం అనుభవించడానికి కాదు, అధ్యయనం చేయడానికి, విశ్లేషించడానికి, దాన్ని శాస్త్రీయంగా సమాజంతో కలిపి చూడడానికి ఆయన చూపిన దారులు, సూచించిన మలుపులు, తవ్విన లోతులు – అన్నీ కూడా తరం తరానికి మార్గదర్శిగా నిలిచాయి. ఆయన పేరు, రచన, శ్రమ – ఇవన్నీ తెలుగు మేధో పరిపక్వతకు చిహ్నాలుగా నిలిచాయి. తెలుగు భాష మీద మక్కువతో ప్రారంభమైన చదువు, ఆంధ్ర విశ్వ విద్యాలయంలో ఎం.ఎ. (తెలుగు)తో కొనసాగింది. అనంతరం భాషా శాస్త్రంలోని ఆకర్షణతో ఉస్మానియా విశ్వ విద్యాలయంలో మళ్లీ ఎం.ఎ. పూర్తిచేశారు. ఆచార్య తూమాటి దోణప్ప ప్రోత్సాహంతో భాషా విజ్ఞానానికి మరింత లోతుగా దూరారు. అనంతరం అమెరికాలోని కార్నెల్ విశ్వ విద్యాలయంలో పీహెచ్.డి సాధించి, ప్రపంచ భాషా పరిశోధనల దృక్కోణాన్ని సొంతం చేసుకున్నారు. అక్కడి ఆధునిక భాషాశాస్త్రాన్ని తెలుగుతో కలిపి చూడాలన్న దీక్ష ఆయనను విశేషంగా ప్రేరేపించింది.

 

నోమ్ చామ్స్కీ రూపొందించిన ట్రాన్స్‌ఫర్మేషనల్ జనరేటివ్ గ్రామర్ సిద్ధాంతాన్ని తెలుగు భాషా నిర్మాణానికి అన్వయించి, 1975లో “తెలుగు వాక్యం” అనే గ్రంథాన్ని వెలువరించారు. ఈ రచన తెలుగు భాషాశాస్త్ర పరిశోధనల్లో నూతన పునాది వేసింది. తెలుగు వాక్యం ఎలా నిర్మితమవుతుంది? పదాల క్రమం, విభక్తులు, సంబంధ సూచక పదాలు, తాత్పర్య భేదాలు – ఇవన్నింటిపై శాస్త్రీయమైన విశ్లేషణ చేసి భాషా అధ్యయనానికి ఒక నూతన భూమికను అందించారు. ఆయన పరిశోధనలో మరో ముఖ్యమైన అంశం – తెలుగు వాక్యంలో పరస్పర అనుసంధానాల్ని గుర్తించి, వాటిని భాషా మనోవిజ్ఞాన శాస్త్ర పరంగా అన్వయించడం. భావాన్ని వ్యక్తీకరించడంలో భాష తీసుకునే వ్యూహాలు ఏవైనా, అవి అనుకరణ కంటే అవసరాలపై ఆధారపడి రూపకల్పనలుగా మారతాయని ఆయన తేటతెల్లంగా చెప్పారు.

 

అంతేకాదు, ‘‘వచన పద్యం: లక్షణ చర్చ’’, ‘‘తెలుగులో వెలుగులు’’, ‘‘ఇంగ్లీష్–తెలుగు పత్రికా పదకోశం’’, ‘‘స్మృతి కిణాంకం’’ వంటి రచనలు భాషా విశ్లేషణలో కొత్త ఒరవడిని సూచించాయి. పత్రికల భాష, సామాన్య భాష, కవితా భాష, సాంఘిక భాషా ప్రయోగాలు – అన్నింటినీ శాస్త్రీయ కళ్ళద్దంతో చూడటంలో ఆయన ముందుండేవారు. భాషా శాస్త్రం మాత్రమే కాదు, సాహిత్య విమర్శలోనూ ఆయన వెలకట్టలేని కృషి చేశారు. 1986 నుంచి 1994 వరకూ ఆంధ్రజ్యోతి ఆదివారం సంచికలో వచ్చిన “చేరాతలు” శీర్షిక వ్యాసాలు ఒక సాహిత్య సంచలనంగా మారాయి. సమకాలీన కవిత్వాన్ని శాస్త్రీయంగా విశ్లేషించి, భావనకు శిల్పాన్ని చూపిస్తూ, కవిత్వం అనేది కేవలం అనుభూతి తుఫానుకాదు – ఒక నిర్మాణ శిల్పం అన్న విశ్వాసాన్ని ప్రసాదించారు. వచన కవిత్వాన్ని మర్మంగా అర్థం చేసుకునేందుకు, పాఠకుడికి ఓ శిక్షణగా “చేరాతలు” నిలిచాయి.

 

ఆయన విమర్శా వ్యాసాలు విమర్శకి ఒక ప్రమాణంగా మారాయి. ‘‘చేరా పీఠికలు’’, ‘‘రెండు పదుల పైన’’, ‘‘చేరాతలు – సాహిత్య విమర్శ పరామర్శ’’ వంటి పుస్తకాలు విమర్శను ఓ ‘ఆలంచనా’గా మలచాయి. కవిత్వం ఎలా చదవాలో, ఎలా అన్వయించుకోవాలో, దానికి తార్కికంగా ఎలా అర్థం చెయ్యాలో తెలియజేసే అభ్యాస గ్రంథాల్లా మారాయి. విశ్వవిద్యాలయాల్లో ఆయన బోధన పద్ధతిలో స్పష్టత, అధ్యాపకునిగా నిబద్ధత, శిష్యులను పరిశోధనా దిశగా నడిపించే శక్తి – ఇవన్నీ ఆయన్ని ఒక పాఠశాలగా మలిచాయి. పరిశోధకులు, భాషా శాస్త్రవేత్తలు, యువ రచయితలు ఆయనను ఓ మౌలికాధ్యాపకునిగా, మానసిక మార్గదర్శిగా భావించారు. అభిప్రాయ విభిన్నతను గౌరవించడంలో ఆయన గొప్పతనం అద్దంపట్టినట్లు కనిపిస్తుంది. కవిత్వం కోసం కవులను విమర్శించడం కాదు, సృజనాత్మకంగా రూపొందిన భావనలకు భావపరంగా, శైలీ పరంగా మార్గనిర్దేశం చేయాలనే తాపత్రయం ఆయన రాతల్లో ప్రతీ అక్షరంలో ప్రతిఫలించింది. 2002లో కేంద్ర సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు అందుకున్న ‘‘స్మృతి కిణాంకం’’ వ్యాస సంపుటి – ఒక విమర్శకుడి లోతైన అధ్యయనాన్ని, జీవితంపై తత్త్విక దృష్టిని, సాహిత్యపు అనుభవాన్ని మనసుకు హత్తుకునేలా రాసే శైలి తేటతెల్లం చేస్తుంది. ఒక్క వ్యాసం కాదు, ఒక్క రచన కాదు – ఆయన రాసిన ప్రతిదీ ఒక తత్వ విజ్ఞాన గల జ్ఞాపిక.

 

చివరికి, ఆయన గురించి చెప్పుకోవాలంటే… ఇది కేవలం ఒక శాస్త్రవేత్త జీవితం కాదు, భాషను ప్రేమించిన ఆచార్యుని సందేశం. “భాష అనేది నానుసమానంగా మాట్లాడదగ్గది కాదు, అనుసంధానంగా అర్థం చేసుకోవాల్సింది” అని ఆయన విశ్వసించారు. కవిత్వం అనేది ‘చెప్పలేని భావనను’ నిర్మాణపూర్వకంగా చెప్పే ఒక ప్రయత్నమని ఆయన నిర్వచించారు. విమర్శ అనేది విమర్శించాలనే కక్షతో కాదు, అర్థంచేసుకోవాలన్న అవసరంతో జరిగే ప్రయాణమని ఆయన చూపించారు. డాక్టర్ చేకూరి రామారావు రచనలు, పరిశోధనలు, భావప్రవాహాలు – ఇవన్నీ కలిసిపోయి తెలుగు మేధోలోకానికి ఒక గంభీరమైన శాస్త్రీయ స్వరం అందించాయి. ఆయన మరణం తెలుగుకు తీరని లోటు అయినా, ఆయన రచనలతో తెలుగులో తాత్త్విక ప్రకాశం చెరిగిపోదు. ఆయన పేరిట వెలువడిన ప్రతి పుస్తకంలో, ప్రతి ఉదాహరణలో, ప్రతి శైలిలో తెలుగు భాషా విజ్ఞానానికి పరాకాష్ట కనిపిస్తుంది. ఆయన జీవితం ఒక భాషా యాత్ర. ఆ యాత్ర నుంచి వెలిసిన ప్రతీ పదం… ప్రతీ పాఠం… ప్రతీ విమర్శా ఉదాహరణ… భవిష్యత్తు పరిశోధకులకు వెలుగు దారి చూపుతాయి.