‘‘ఉదయపు పూజలో మీరు చెప్పే శ్లోకం మొదలు సైకిల్పై ఈలలు వేస్తూ వస్తున్న పాల వ్యాపారి, భిక్షాటన చేస్తూ ఫకీర్ పాడుతున్నప్పుడు , వంటగది చుట్టూ అమ్మ హమ్ చేసే వరకు సంగీతం మన మనసు లోపల ఖాళీలను సహజంగా నింపుతుందని, అది మనకు ఎప్పుడూ ప్రియంగానే ఉంటుందని సంగీతం గురించి….’’ మీరు మీ భయాన్ని ఎదుర్కొన్నప్పుడు మీరు దానితో సుపరిచితులవుతారు మరియు పరిచయము దాని అర్థాన్ని కోల్పోయేలా చేస్తుంది. దాని పట్టును వదులుతుంది – భయం భయంగా ఉండదు అని భయం కోసం….ఒక పెద్దాయన చక్కగా చెప్పారు. ఆ పెద్దాయన ఎవరో కాదు…ఆయన పేరు సంపూరన్ సింగ్ కల్రా. కొత్తగా అనిపిస్తుందా…! ఆయన రచనల కలం పేరు గుల్జార్. ఇప్పుడు తెలిసిందా….2023 సంవత్సరానికి గాను జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు వరించిన ఉర్దూ కవి, హిందీ సినిమాలలో గీత రచయిత, రచయిత, చలనచిత్ర స్క్రిప్ట్,సంభాషణల రచయిత, చలనచిత్ర దర్శకుడు ఆయన. ఈ యుగంలోని గొప్ప ఉర్దూ కవులలో ఒకరు. 18 ఆగస్టు 1934 న మఖన్ సింగ్ కల్రా మరియు సుజన్ కౌర్ దంపతులకు (ప్రస్తుత పాకిస్తాన్)లోని జీలం జిల్లాలోని దినాలో జన్మించాడు.
గుల్జార్.. అతని కుటుంబం విభజన యొక్క బాధను అనుభవించిన అనేకమందిలో ఒకరు. కుటుంబం అమృత్సర్ (భారతదేశం)కి మారింది, అయితే గుల్జార్ తన కలలను నెరవేర్చుకోవడానికి బొంబాయికి వచ్చారు. పాఠశాల స్థాయిలోనే ఠాగూర్ రచనల అనువాదాలను చదివారు. తన జీవితంలోని అనేక మలుపులలో ఈ రచనలే ఒక కారణం. అతను పాఠశాల రోజుల నుండి సాహిత్యం మరియు కవిత్వం వైపు మొగ్గు చూపాడు. గుల్జార్ కూడా చాలా హిందుస్థానీ సంగీతాన్ని వినేవాడు, ముఖ్యంగా తీగ వాయిద్యాలను అతని పొరుగువారి ఇళ్లలో అభ్యసించేవారు. అతను కళాశాలకు వెళ్లడం ప్రారంభించినప్పుడు సంగీతంలో మరింతగా నిమగ్నమయ్యాడు మరియు రవిశంకర్ మరియు అలీ అక్బర్ ఖాన్ వంటి కళాకారుల సంగీత కచేరీలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యేవాడు. అతను పాఠ్యపుస్తకాలపై పెద్దగా ఆసక్తి చూపలేదు. కానీ సాహిత్యం అంటే మక్కువ. గుల్జార్కు కవి కావాలనే కలలు కనేవారు. ప్రగతిశీల రచయితల సంఘం సమావేశాలకు క్రమం తప్పకుండా హాజరయ్యే వారు. ఈ విధంగా అతను అప్పట్లో ప్రసిద్ధ సినీ గాయకుడు శైలేందర్తో సహా అనేక మంది రచయితలతో సంబంధాలను పెంచుకున్నాడు. ప్రముఖ చిత్రనిర్మాత బిమల్ రాయ్ సంగీత దర్శకుడు యస్ డి బర్మన్ మరియు గీత రచయిత శైలేంద్రతో కలిసి ‘‘బంధాని’’ చిత్రాన్ని రూపొందిస్తున్నాడు.
యాదృచ్ఛికంగా, స్వరకర్త-పాటల రచయిత ద్వయం విడిపోయారు. సినిమా కోసం ఒక పాట రాయడానికి బిమల్ రాయ్ని కలవమని శైలేందర్ గుల్జార్ని అడిగాడు. బిమల్ రాయ్ పరిస్థితిని అర్థం చేసుకున్నారు మరియు ప్రాథమిక ఆలోచన తర్వాత గుల్జార్కు పాట రాయమని అప్పగించారు. ఆ విధంగా గుల్జార్ తన మొదటి పాట ‘‘మోరా గోరా అంగ్ లియే లే మోహే శ్యామ్ రంగ్ దేయ్ దే’’ని వ్రాసాడు, ఇది యస్ డి బర్మన్, బిమల్ రాయ్లకు బాగా నచ్చడమే కాకుండా బాగా ప్రాచుర్యం పొందింది. మోటారు గ్యారేజీలో పనిచేసే ప్రతిభావంతుడైన యువకుడి ఆలోచన బిమల్ రాయ్కు నచ్చలేదు, అందుకే అతను గుల్జార్ను ఉద్యోగం మానేసి అతనికి సహాయకుడిగా మారాలని పట్టుబట్టాడు. యువ ప్రతిభను ప్రోత్సహించే బిమల్ రాయ్ అతనికి పాటలు రాసే అవకాశం ఇచ్చారు. అతను హృషికేశ్ ముఖర్జీ మరియు అసిత్ సేన్ వంటి దర్శకుల కోసం చిత్రాలకు రాయడం ప్రారంభించాడు. గుల్జార్ రచించిన కొన్ని చిత్రాలలో ఆనంద్, గుడ్డి మొదలైనవి. ఆశీర్వాద్ , ఆనంద్ మరియు ఖామోషి వంటి చిత్రాలకు డైలాగ్స్ మరియు స్క్రీన్ ప్లే రాసిన తర్వాత , గుల్జార్ తన మొదటి చిత్రం మేరే అప్నే (1971)కి దర్శకత్వం వహించాడు.గుల్జార్ తన కథల కథనంలో ‘‘ఫ్లాష్బ్యాక్’’ని చాలా ప్రభావవంతంగా ఉపయోగించాడు.
గుల్జార్ ప్రాథమికంగా ఉర్దూ మరియు పంజాబీలో వ్రాస్తాడు. గుల్జార్ కవిత్వం, చిన్న కథలు మరియు పిల్లల కోసం డజను పుస్తకాలకు సంబంధించిన అనేక పుస్తకాల రచయిత కూడా. పిల్లల కోసం ఒక కథల పుస్తకం ‘ఏక్తా’ 1989లో నేషనల్ కౌన్సిల్ ఫర్ ఎడ్యుకేషన్ రీసెర్చ్ అండ్ ట్రైనింగ్ నుండి అవార్డును అందుకుంది. అతను సంగీత దర్శకుడు యస్ డి బర్మన్తో 1963 చలనచిత్రం బాందినిలో గీత రచయితగా తన వృత్తిని ప్రారంభించాడు మరియు ఆర్ డి బర్మన్ , సలీల్ చౌదరి , విశాల్ భరద్వాజ్ మరియు ఎ ఆర్ రెహమాన్లతో సహా అనేక మంది సంగీత దర్శకులతో కలిసి పనిచేశాడు . గుల్జార్ కవిత్వం, సంభాషణలు మరియు స్క్రిప్ట్లు కూడా వ్రాశారు.
అతను 1970లలో ఆంధీ మరియు మౌసమ్ వంటి చిత్రాలకు దర్శకత్వం వహించాడు మరియు 1980లలో మీర్జా గాలిబ్ అనే టీవీ సిరీస్కి దర్శకత్వం వహించాడు. అతను 1993లో కిర్దార్కి కూడా దర్శకత్వం వహించాడు. గుల్జార్ తన సుదీర్ఘ సినీ కెరీర్తో పాటు సాహిత్య రంగంలో కూడా కొత్త మైలురాళ్లను నెలకొల్పారు. ‘‘జంగిల్ బుక్’’ కోసం అతని టైటిల్ సాంగ్, ‘జంగిల్ జంగిల్ బాత్ చలీ హై పటా చలా హై, చడ్డీ పహాన్ కే ఫూల్ ఖిలా హై ఫూల్ ఖిలా హై’….వ్రాశారు. ఆరుషి అనే శారీరక వికలాంగ పిల్లల కోసం ఒక సంస్థని స్థాపించారు. ఏప్రిల్ 2013లో అస్సాం యూనివర్సిటీకి ఛాన్సలర్గా నియమితులయ్యారు. గుల్జార్ తన పనికి పదే పదే గౌరవించబడ్డాడు. ఇందులో మూడుసార్లు జాతీయ అవార్డు – కోశిష్కి ఉత్తమ స్క్రీన్ప్లే, మౌసమ్కి ఉత్తమ దర్శకుడు మరియు ఇజాజాత్కు ఉత్తమ గీత రచయిత. అతను 20 సార్లు ఫిల్మ్ఫేర్ అవార్డును కూడా గెలుచుకున్నాడు. స్లమ్డాగ్ మిలియనీర్ చిత్రానికి గాను జై హో.. అనే ఉత్తమ పాటగా ప్రతిష్టాత్మక..అకాడమీ అవార్డులను గెలుచుకున్నాడు. గుల్జార్కు పద్మభూషణ్ మరియు సాహిత్య అకాడమీ అవార్డు లభించింది. భారతీయ సినిమా అత్యున్నత పురస్కారం దాదాసాహెబ్ ఫాల్కే అవార్డు 2013లో ఆయనకు లభించింది. గుల్జార్ తన జీవితకాలంలో సంపాదించిన కీర్తి మరియు గౌరవం లాంటివి చాలా తక్కువ మందికి మాత్రమే ఉంటాయి.
(గుల్జార్కు జ్ఞానపీఠ్ అవార్డు వరించిన సందర్బంగా… )
-జనక మోహనరావు దుంగ
అధ్యాపకుడు, 8247045230
