ఇరవై ఒకటవ శతాబ్దం రెండో దశాబ్దం చివరికి వచ్చేసరికి, ప్రజాస్వామ్యం ప్రపంచవ్యాప్తంగా తీవ్రమైన ఒత్తిడిని ఎదుర్కొంటోంది. ఒకప్పుడు “ప్రజల పాలన”గా కీర్తించబడిన ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థలు, నేడు అధికార కేంద్రీకరణ, అసహనం, నియంత్రణ రాజకీయాల మధ్య నలిగిపోతున్నాయి. 2025 నాటికి ఈ సంక్షోభం మరింత బహిరంగంగా బయటపడింది.
ప్రజల నిరసనలు – అసంతృప్తికి అద్దం
ప్రపంచంలోని అనేక దేశాల్లో ప్రజలు వీధుల్లోకి వచ్చి తమ అసంతృప్తిని వ్యక్తం చేశారు. ధరల పెరుగుదల, నిరుద్యోగం, అవినీతి, అధికార దుర్వినియోగం వంటి అంశాలు ఈ నిరసనలకు ప్రధాన కారణాలయ్యాయి. లాటిన్ అమెరికా, ఆఫ్రికా, ఆసియా దేశాల్లో మాత్రమే కాదు; అభివృద్ధి చెందిన యూరోప్ దేశాల్లో కూడా ప్రభుత్వ విధానాలపై ప్రజల ఆగ్రహం వెల్లువెత్తింది. నిరసన ఉద్యమాలు ప్రజాస్వామ్యానికి జీవస్రవంతిలాంటివి. కానీ 2025లో కనిపించిన దృశ్యం భిన్నంగా ఉంది. ప్రజల గొంతుకను వినాల్సిన ప్రభుత్వాలు, ఆ గొంతుకను అణచివేయడానికి ప్రయత్నించడం ప్రజాస్వామ్య ఆత్మకే విరుద్ధంగా మారింది.
ప్రభుత్వాల కఠిన చర్యలు – భద్రతా పేరుతో నియంత్రణ
నిరసనలకు ప్రతిగా అనేక ప్రభుత్వాలు “జాతీయ భద్రత”, “చట్టసంరక్షణ” అనే కారణాలు చూపుతూ కఠిన చర్యలు తీసుకున్నాయి. అత్యవసర చట్టాలు, సభలపై నిషేధాలు, ఇంటర్నెట్ నిలిపివేతలు, విస్తృత నిఘా వ్యవస్థలు పెరిగాయి. డిజిటల్ టెక్నాలజీ అభివృద్ధి ప్రభుత్వాలకు అపార శక్తిని ఇచ్చింది. ముఖ గుర్తింపు కెమెరాలు, ఫోన్ ట్యాపింగ్, డేటా సేకరణ వంటి పద్ధతులు ప్రజల వ్యక్తిగత స్వేచ్ఛను పరిమితం చేస్తున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యంలో భద్రత అవసరమే అయినా, భద్రత పేరుతో స్వేచ్ఛను హరించడం ప్రమాదకర ధోరణిగా మారింది.
మీడియా స్వేచ్ఛ – ప్రమాదంలో నాలుగో స్థంభం
ప్రజాస్వామ్యంలో మీడియాను “నాలుగో స్థంభం”గా పరిగణిస్తారు. కానీ 2025లో ప్రపంచవ్యాప్తంగా మీడియా స్వేచ్ఛ తీవ్ర ఒత్తిడిలో పడింది. జర్నలిస్టులపై దాడులు, కేసులు, అరెస్టులు పెరిగాయి. ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రశ్నించే మీడియా సంస్థలను “దేశద్రోహి”, “ఫేక్ న్యూస్” అంటూ ముద్ర వేయడం సాధారణమైంది. కొన్ని దేశాల్లో ప్రభుత్వానికి అనుకూలంగా వ్యవహరించే మీడియానే ప్రోత్సహించబడుతోంది. విమర్శాత్మక స్వరం నెమ్మదిగా మౌనంగా మారుతోంది. ఇది ప్రజలకు సరైన సమాచారం అందకుండా చేయడమే కాకుండా, ప్రజాస్వామ్య నిర్ణయ ప్రక్రియను దెబ్బతీస్తోంది.
సామాజిక మాధ్యమాలు – ద్వంద్వ స్వభావం
సామాజిక మాధ్యమాలు ప్రజాస్వామ్యంలో కొత్త అధ్యాయాన్ని తెరిచాయి. ఒకప్పుడు అధికారిక మీడియా మాత్రమే ప్రజల అభిప్రాయాలను ప్రతిబింబించేది. ఇప్పుడు సాధారణ పౌరుడు కూడా తన మాటను ప్రపంచానికి చెప్పగలుగుతున్నాడు. నిరసన ఉద్యమాలు, అన్యాయాలపై అవగాహన పెంచడంలో సోషల్ మీడియా కీలక పాత్ర పోషించింది. అయితే, ఇదే వేదిక ద్వేష ప్రచారానికి, అబద్ధాల వ్యాప్తికి కూడా ఉపయోగపడుతోంది. ఫేక్ న్యూస్, డీప్ ఫేక్ వీడియోలు ప్రజల అభిప్రాయాలను తప్పుదారి పట్టిస్తున్నాయి. ఎన్నికల సమయంలో తప్పుడు ప్రచారం ప్రజాస్వామ్య ప్రక్రియను తీవ్రంగా దెబ్బతీస్తోంది. నియంత్రణ లేకపోతే సామాజిక మాధ్యమాలే ప్రజాస్వామ్యానికి ప్రమాదంగా మారుతున్నాయి.
ఎన్నికలు – నమ్మకం తగ్గుతున్న ప్రక్రియ
ప్రజాస్వామ్యంలో ఎన్నికలు అత్యంత పవిత్రమైన ప్రక్రియ. కానీ అనేక దేశాల్లో ఎన్నికల విశ్వసనీయతపై సందేహాలు వ్యక్తమవుతున్నాయి. ఓటర్లను ప్రభావితం చేసే ప్రచారాలు, డబ్బు, మత–జాతి భావోద్వేగాల వినియోగం పెరిగింది. ఎన్నికల ఫలితాలను అంగీకరించని ధోరణి కూడా బలపడుతోంది.
ప్రజల నమ్మకం కోల్పోతే, ప్రజాస్వామ్య వ్యవస్థ ఖాళీ రూపకల్పనగా మిగిలిపోతుంది.
ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తు – ఏ దిశగా?
2025లో కనిపిస్తున్న ఈ పరిస్థితులు ప్రజాస్వామ్య భవిష్యత్తుపై గంభీర ప్రశ్నలు లేవనెత్తుతున్నాయి. ప్రజాస్వామ్యం కేవలం ఓటు వేయడం మాత్రమే కాదు; అది నిరంతర పర్యవేక్షణ, ప్రశ్నించే హక్కు, భిన్నాభిప్రాయాల గౌరవం…ప్రజలు అప్రమత్తంగా లేకపోతే, ప్రజాస్వామ్యం నెమ్మదిగా నియంత్రిత వ్యవస్థగా మారిపోతుంది. అదే సమయంలో, ప్రజాస్వామ్యాన్ని కాపాడే శక్తి కూడా ప్రజల చేతుల్లోనే ఉంది. అవగాహన, సంఘటిత పోరాటం, స్వతంత్ర మీడియా, బాధ్యతాయుతమైన సామాజిక మాధ్యమాల వినియోగమే ప్రజాస్వామ్యానికి రక్షణ కవచం.
