“కులం మరియు వర్గం మధ్య సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకునే దిశగా ఈ ప్రయత్నాలు దళిత మేధో సంప్రదాయాన్ని బలోపేతం చేశాయి.కారంచేడు సంఘటన నేపథ్యంలో దళిత, రాడికల్ మరియు ప్రోగ్రెసివ్ సంస్థల సమిష్టి కృషితో ఆల్ ఇండియా దళిత్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ ఏర్పడింది..”
బి. ఆర్. అంబేడ్కర్ చిరస్థాయి ప్రభావం దళిత ఉద్యమ దిశను ఇంకా ప్రభావితం చేస్తూనే ఉంది. గౌరవం, సమానత్వం, సామాజిక న్యాయం కోసం సాగిన దీర్ఘకాల పోరాట చరిత్రను ఇది ప్రతిబింబిస్తుంది.ఈ ఉద్యమాన్ని చారిత్రాత్మకంగా పరిశీలిస్తే, దళితుల ఆత్మగౌరవ భావం ఒక్కసారిగా ఏర్పడినది కాదని, దశాబ్దాల పాటు సాగిన సామాజిక సంస్కరణలు, రాజకీయ చైతన్యం, సిద్ధాంత పరమైన మార్పుల ఫలితంగా అది అభివృద్ధి చెందిందని స్పష్టమవుతుంది. పూర్వ హైదరాబాద్ రాష్ట్రంలో ప్రారంభమైన ఈ చైతన్యానికి భాగ్యరెడ్డి వర్మ అరిగే రామస్వామి వంటి సంస్కర్తలు నేతృత్వం వహించారు. వారు పీడిత వర్గాలలో సామాజిక చైతన్యాన్ని పెంపొందించేందుకు కృషి చేశారు.ఈ నాయకులు ఆది హిందూ సోషల్ సర్వీస్ లీగ్, సునీతి బాల సమాజం వంటి సంస్థలను స్థాపించి విద్య, మద్యనిషేధం, ఆత్మగౌరవం వంటి అంశాలపై దృష్టి సారించారు. కుల వివక్షకు వ్యతిరేకంగా విస్తృత ఉద్యమానికి వారు పునాది వేశారు. అయితే, దళిత ఉపవర్గాల మధ్య ఉన్న అంతర్గత విభేదాలు ఐక్యతకు సవాలుగా నిలిచాయి.ఈ ఉద్యమానికి కీలక మలుపు బి. ఆర్. అంబేడ్కర్ ప్రభావంతో వచ్చింది. విద్య, సంఘటితం కావడం, రాజకీయ సాధికారతపై ఆయన ఇచ్చిన పిలుపు దళిత ఉద్యమాన్ని కొత్త దిశలో నడిపింది. కులవ్యవస్థపై ఆయన చేసిన విమర్శలు, రాజ్యాంగ హక్కులపై ఆయన ఇచ్చిన ప్రాధాన్యం కొత్త తరానికి చెందిన నాయకులను నిర్మాణాత్మక మార్పుల కోసం పోరాడేలా ప్రేరేపించాయి.స్వాతంత్ర్యం అనంతరం ఆంధ్రప్రదేశ్లో దళిత ఉద్యమం క్రమంగా రాజకీయ దిశగా మలుపు తిరిగి, ప్రతినిధిత్వం, విద్యలో అవకాశాలు, ఆర్థిక హక్కులు వంటి అంశాలను ముందుకు తెచ్చింది. అయితే, కారంచేడు చుండూరు నరమేధం వంటి ఘోర సంఘటనలు ఈ ఉద్యమానికి నిర్ణాయక మలుపుగా నిలిచాయి.“ఈ సంఘటనలు కుల ఆధారిత అణచివేత ఎంత లోతుగా వేరూరిందో బయటపెట్టి, రాష్ట్రవ్యాప్తంగా దళిత సమాజాన్ని ఒక్కటిగా కదిలించాయి” అని పరిశీలకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. బొజ్జా తారకం కత్తి పద్మారావు వంటి నాయకులు నిరసనలను సమీకరించడంలో, ఆంధ్రప్రదేశ్ దళిత మహాసభ వంటి వేదికలను నిర్మించడంలో కీలక పాత్ర పోషించారు.ఈ దశలో దళిత ఉద్యమం సిద్ధాంతపరంగా కూడా మార్పును అనుభవించింది.
అంబేడ్కర్ ఆలోచనలను మార్క్సిస్టు విశ్లేషణతో మేళవించేందుకు కార్యకర్తలు ప్రయత్నించారు. కులం మరియు వర్గం మధ్య సంబంధాన్ని అర్థం చేసుకునే దిశగా ఈ ప్రయత్నాలు దళిత మేధో సంప్రదాయాన్ని బలోపేతం చేశాయి.కారంచేడు సంఘటన నేపథ్యంలో దళిత, రాడికల్ మరియు ప్రోగ్రెసివ్ సంస్థల సమిష్టి కృషితో ఆల్ ఇండియా దళిత్ కోఆర్డినేషన్ కమిటీ ఏర్పడింది. ఈ కమిటీ ఆధ్వర్యంలో ఆంధ్రప్రదేశ్ శాసనసభ వైపు భారీ “చలో అసెంబ్లీ” ర్యాలీ నిర్వహించబడింది. రాష్ట్రం నలుమూలల నుంచి సుమారు ఐదు లక్షల మంది పాల్గొన్న ఈ ర్యాలీకి ప్రముఖ దళిత నాయకులు, మానవ హక్కుల కార్యకర్తలు హాజరయ్యారు. ఈ సంఘటనపై ఉన్న తీవ్ర ఆగ్రహాన్ని ఇది ప్రతిబింబించింది.
ఈ విస్తృత నిరసనల ప్రభావంతో, ఎన్ టి రామారావు నేతృత్వంలోని ప్రభుత్వం స్పందించాల్సి వచ్చింది. ఈ అంశంపై శాసనసభలో విస్తృత చర్చ జరిగింది. దళితులపై జరిగిన దాడులను ప్రభుత్వం అంగీకరించి, విచారణ కోసం న్యాయ కమిషన్ను ఏర్పాటు చేసింది.ఈ నిరసన తరంగం 1985 సెప్టెంబర్ 1న జరిగిన చారిత్రాత్మక “చలో చిరాల” సభతో కొనసాగింది. ఈ సభలో మూడు లక్షలకు పైగా దళితులు పాల్గొని, ఆవేదనతో కూడిన నినాదాలతో తమ ఆగ్రహాన్ని వ్యక్తం చేశారు. ఈ సమావేశంలో వేదికను పూర్తిగా దళితులకు కేటాయించడం ఒక ముఖ్య విశేషం. ఇకపై తమ తరఫున ఇతరులు మాట్లాడాల్సిన అవసరం లేదని, తమ స్వరాన్ని తామే వినిపిస్తామని వారు స్పష్టం చేశారు.ఈ సభను ప్రజాయుద్ధ నౌక గద్దర్ ప్రారంభించడం ఉద్యమానికి సాంస్కృతిక శక్తిని జోడించింది. ఆయన రచించి పాడిన “దళిత పులలమ్మ…” పాట దళితుల ధైర్యాన్ని, భూస్వామ్య దౌర్జన్యాలకు వ్యతిరేకంగా చేసిన పోరాటాన్ని ప్రతిబింబించింది. తన గీతాల ద్వారా గద్దర్ అణగారిన వర్గాల స్వరంగా నిలిచి, ఉద్యమానికి ప్రేరణనిచ్చారు.
1990 దశకంలో దళిత సమాజంలో అంతర్గత అసమానతలు స్పష్టమయ్యాయి. మంద కృష్ణ మాదిగ నేతృత్వంలో ఎంఆర్పీఎస్ ఉద్యమం వెలుగులోకి వచ్చి, రిజర్వేషన్లలో ఉపవిభజన కోరింది. ఇది వేర్వేరు షెడ్యూల్డ్ కులాల మధ్య సమాన అవకాశాల అవసరాన్ని ముందుకు తెచ్చింది.దళిత మహిళలు కూడా ఉద్యమంలో కీలక పాత్ర పోషిస్తూ భూహక్కులు, సామాజిక న్యాయం, లింగ వివక్ష వంటి అంశాలను ముందుకు తెచ్చారు. వారి భాగస్వామ్యం ఉద్యమాన్ని మరింత సమగ్రంగా మార్చింది.
ఇటీవలి దశాబ్దాల్లో ఈ ఉద్యమం అంతర్జాతీయ స్థాయికి విస్తరించి, కుల వివక్షను గ్లోబల్ మానవ హక్కుల సమస్యగా ప్రస్తావించింది. సమానత్వం, న్యాయం వంటి అంశాలపై ప్రపంచవ్యాప్త చర్చలతో దళిత పోరాటాన్ని అనుసంధానించింది.గణనీయమైన పురోగతి ఉన్నప్పటికీ, కుల హింస, ఆర్థిక అసమానతలు, అంతర్గత విభేదాలు వంటి సవాళ్లు ఇంకా కొనసాగుతున్నాయి. అయినప్పటికీ, ఆంధ్రప్రదేశ్లో దళిత ఉద్యమం ప్రజాస్వామ్య విలువలను బలపరుస్తున్న శక్తిగా నిలుస్తోంది.బి. ఆర్. అంబేడ్కర్ ఆశయాలను ఆధారంగా చేసుకుని, సమానత్వం, గౌరవం, న్యాయం కలిగిన సమాజం కోసం ఈ ఉద్యమం తన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తోంది.
