వినియోగదారుడు ‘రారాజు’ అయ్యేదెప్పుడు?

మన దేశం 2047 చివరి నాటికి వికసిత భారత దేశంగా అవతరిం చాలంటే ముందుగా దేశం ఆర్థిక పథంలో దూసుకుపోవాలి. దీనికి గాను ప్రజలకు అవసరమైన వస్తూ త్పత్తి జోరుగా జరగడంతో పాటు, అంతే వేగంతో అవి అ మ్ముడు పోవాలి. వస్తువుల నాణ్యత, సేవల విషయంలో వినియో గదారుడు సంతృప్తి చెందితేనే ఇలా జరుగు తుంది. అలా కానప్పుడు ఆర్థిక వృద్ధి మందగమనంలో కొనసాగుతుంది. ఇక్కడ ఉత్పత్తి అంటే వస్తువులు, సేవలు అని అర్థం. కొంత మంది విక్రేతలు వినియోగ దారులకు విక్రయించి చేతులు దులుపుకు ంటున్నారు. అలా కాకుండా ఉత్పత్తిదారులు వినియోగ దారులకు కొన్ని హామీలు ఇవ్వవలసి ఉంటుంది. అవి గ్యారంటీ లేదా వారంటీ రూపంలో ఉండొ చ్చు. కానీ చైతన్యం లేకపోవడం వలన వినియోగదారుడు కొన్ని సార్లు నష్ఠపోతున్నాడు.

వినియోగదారుడు అంటే ఎవరు ?
సూక్ష్మంగా చెప్పాలంటే మార్కెట్లో ఆర్ధిక, వ్యాపార, ప్రచార రంగాలలో సంస్థలు ఉత్పత్తి చేసే వస్తువులు, వారి సేవలను వినియోగించుకునే వ్యక్తిగా వినియోగదారుడుగా నిర్వచించ బడతాడు. ఆర్థిక వ్యవస్థలో వినియోగదారులు కీలక పాత్ర వహిస్తారు. తయారు అయ్యే వస్తువులు కానీ, సేవలను వినియోగదారులు వాడకుంటే ఉత్పత్తిదారులకు ఉత్పత్తి చేయడానికి ప్రేరణనే ఉండదు.

హక్కుల దినోత్సవం..2025 కోసం థీమ్‌:
‌ప్రతి సంవత్సరం మార్చి 15వ తేదీ నాడు ప్రపంచ వినియోగదారుల హక్కుల దినోత్సవంగా పరిగణిస్తారు. ఈ రోజు అనేది అంతర్జాతీయ వినియోగదారుల ఉద్యమంలో వేడుక, సంఘీభావాన్ని సూచించే వార్షిక అంతర్జాతీయ కార్యక్రమం. వినియోగదారుల హక్కులను గౌరవించాలని, రక్షించాలని డిమాండ్‌ ‌చేస్తుంది. ఈ కార్యక్రమం మార్కెట్‌ ‌దుర్వినియోగాలు, ఆ హక్కులను బలహీనపరిచే సామాజిక అన్యాయాలకు వ్యతిరేకంగా నిరసన తెలిపే అవకాశాన్ని కూడా ఇస్తుంది. ఈ ఏడాది ఇతివృత్తంగా ‘‘స్థిరమైన జీవనశైలికి న్యాయమైన పరివర్తన’’గా తీసుకున్నారు. ఈ పరివర్తనలు ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులు, అవసరాలను పరిరక్షించేటప్పుడు స్థిరమైన, ఆరోగ్యకరమైన జీవనశైలి ఎంపికలను అందరి వినియోగదారులకు అందుబాటులో సరసమైన ధరకు అందించాల్సిన తక్షణ అవసరాన్ని ఈ థీమ్‌ ‌ప్రతిబిం బిస్తుంది.

అత్యంత వేడిగా గత దశాబ్దం నమోదైంది. అనేక దేశాలలో తీవ్రమైన వాతావరణం నిత్యకృత్యంగా మారింది. ఇది జీవితాలను జీవనోపాధిని దెబ్బతీసింది. అదే సమయంలో, జీవవైవిద్య నష్టం, కాలుష్యం భూమితోపాటు మానవ ఆరోగ్యానికి పెరుగుతున్న ముప్పును కలిగిస్తున్నాయి. ఈ సంక్షోభాల ప్రభావం పర్యావరణపరంగానే కాకుండా ఆర్థికంగా, సామాజికంగా కూడా ఉండి సుస్థిర అభివృద్ధి లక్ష్యాల పురోగతిని దెబ్బ తీసింది. మనం తినే విధానం, ప్రయాణించే విధానం, మన ఇళ్లను వేడి చేయడం, చల్లబ రచడం, విద్యుత్తును అందించడం, మనం కొనుగోలు చేసి ఉపయోగించే ఉత్పత్తులు, సేవలలో ప్రాథమిక మార్పులు చేయాల్సి ఉంటుంది. అయినప్పటికీ వినియోగదారులకు స్థిరమైన, ఆరోగ్యకరమైన ఎంపికలను మరింత అందుబాటులో ఉంచడం, సరసమైనదిగా చేయడం చాలా అవసరం. ఈ పరివర్తన ప్రజల ప్రాథమిక హక్కులు, అవసరాలను దెబ్బ తీయకుండా ప్రజలకు స్థిరమైన జీవనశైలిని అందించే పురోగతికి అవకాశాన్ని కలిగిస్తుంది.

వినియోగదారుల హక్కులు:
ప్రాణానికి, ఆస్తికి ప్రమాదకరమైన వస్తువులు, సేవల మార్కెటింగ్‌ ‌నుండి రక్షణ పొందే హక్కు ఇది. కొనుగోలు చేసిన వస్తువులు, సేవలు వారి తక్షణ అవసరాలను తీర్చడమే కాకుండా, దీర్ఘకాలిక ప్రయోజనాలను కూడా తీర్చాలి. కొనుగోలు చేసే ముందు వినియోగదారులు ఉత్పత్తుల నాణ్యతను అలాగే ఉత్పత్తులు సేవల హామీని నొక్కి చెప్పాలి. పోటీ ధరలకు వివిధ రకాల వస్తువులు, సేవలను పొందే అవకాశం ఉన్న చోట హామీ పొందే హక్కు. గుత్తాధిపత్యాల విషయంలో, సరసమైన ధరకు సంతృప్తికరమైన నాణ్యత, సేవను పొందే హక్కు దీని అర్థం. అన్యాయమైన వాణిజ్య పద్ధతుల నుండి వినియోగదారుని రక్షించడానికి వస్తువుల నాణ్యత, పరిమాణం, శక్తి, స్వచ్ఛత, ప్రమాణం, ధర గురించి తెలుసుకునే హక్కు. వినియోగదారుడు ఎంపిక చేసుకునే ముందు లేదా నిర్ణయం తీసుకునే ముందు ఉత్పత్తి లేదా సేవ గురించి మొత్తం సమాచారాన్ని పొందాలని పట్టుబట్టాలి. ఇది అతను తెలివిగా, బాధ్యతాయుతంగా వ్యవహరించడానికి అధిక పీడన అమ్మకపు పద్ధతులకు బలైపోకుండా ఉండటానికి వీలు కల్పిస్తుంది. వినియో గదారులు రాజకీయేతర, వాణిజ్యేతర వినియోగదారు సంస్థలను ఏర్పాటు చేయాలి. వీటిని ప్రభుత్వం, ఇతర సంస్థలు వినియోగదారులకు సంబం ధించిన విషయాలలో ఏర్పాటు చేసిన వివిధ కమిటీలలో ప్రాతినిధ్యం వహించవచ్చు.

పరిష్కారాన్ని కోరే హక్కు:
అన్యాయమైన వాణిజ్య పద్ధతులు లేదా వినియోగ దారులను అన్యాయంగా దోపిడీ చేయడంపై పరిష్కారం కోరే హక్కు దీని అర్థం. ఇందులో వినియోగదారుల నిజమైన ఫిర్యాదులను న్యాయంగా పరిష్కరించే హక్కు కూడా ఉంటుంది. వినియోగదారులు తమ నిజమైన ఫిర్యాదుల కోసం ఫిర్యాదు చేయాలి. చాలా సార్లు వారి ఫిర్యాదు విలువ తక్కువగా ఉండవచ్చు కానీ మొత్తం సమాజంపై దాని ప్రభావం చాలా పెద్దదిగా ఉండవచ్చు. వారు తమ ఫిర్యాదుల పరిష్కారం కోసం వినియోగదారుల సంస్థల సహాయం కూడా తీసుకోవచ్చు.మార్కెట్లు ప్రపంచీకరణ చెందుతున్నందున, తయారీదారు, తుది వినియోగదారు మధ్య ప్రత్యక్ష సంబంధాన్ని దూరం చేయడం, కొనుగోలు తర్వాత ఫిర్యాదులను బలమైన పరిష్కార వ్యవస్థ ద్వారా వినాలి. దీని కోసం, వినియో గదారుల వివాదాల పరిష్కార సంస్థలు (కన్స్యూమర్‌ ‌ఫోరమ్‌లు లేదా వినియోగదారుల కోర్టులు అని ప్రసిద్ధి చెందాయి) చట్టం ప్రకారం జిల్లా, రాష్ట్ర, జాతీయ స్థాయిలో వినియోగదారుల ఫిర్యాదులకు వ్యతిరేకంగా సరళమైన చవకైన త్వరిత పరి ష్కారాన్ని అందిం చడానికి ఏర్పా టు చేయబడ్డాయి.

వినియోగదారుల బాధ్యతలు ..రక్షణలు
కొనుగోలు చేసే ముందు వినియోగదారుడు ఉత్పత్తులు, సేవల భద్రత, నాణ్యతను గుర్తుంచుకోవాలి. తమకు ఏమి కావాలో, అవసరమైన దాని గురించి బాగా శ్రద్ధ వహిం చాలి. వ్యాపారులకు వారు ఖచ్చితంగా ఏమి కోరుకు ంటున్నారో చెప్పాలి. వస్తువులు లేదా సేవల పట్ల వారి అసంతృప్తిని నిజాయితీగా న్యాయమైన రీతిలో వ్యక్తం చేయడం, దాఖలు చేయడం వినియోగదారు బాధ్యత. ముఖ్యంగా ప్రపంచీకరణ, ఆన్‌లైన్‌ ‌ప్లాట్‌ఫారమ్‌లు, ఇ-కామర్స్ ‌మార్కెట్లు మొదలైన కొత్త యుగంలో వినియోగదారుల రక్షణ కోసం నిబంధనలను మరింత బలోపేతం చేయడానికి, వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం 1986 స్థానంలో వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం 2019 రూపొందించబడింది. వినియోగదారుల రక్షణ చట్టం 2019 దాని పరిధిలోని ఇ-కామర్స్ ‌లావాదేవీలను స్పష్టంగా కలిగి ఉంటుంది. డిజిటల్‌ ‌లేదా ఎలక్ట్రానిక్‌ ‌నెట్‌వర్క్ ‌ద్వారా డిజిటల్‌ ఉత్పత్తులతో సహా వస్తువులు లేదా సేవలను కొనుగోలు చేయడం లేదా విక్రయించడం ఇ-కామర్స్‌గా నిర్వచించబడింది. ప్రజలు, వినియో గదారుల ప్రయోజ నాలకు హాని కలిగించే తప్పుడు లేదా తప్పుదారి పట్టించే ప్రకటనలకు సంబంధించిన విషయాలను నియంత్రి ంచడానికి 24.07.2020 నుండి సెంట్రల్‌ ‌కన్స్యూమర్‌ ‌ప్రొటెక్షన్‌ అథారిటీస్థాపించబడింది.దాని గురించి తగిన సమాచారం లేదా అనుభవంపై ఆధారపడి ఉండాలి. గుర్తించబడిన వస్తువులు, ఉత్పత్తి లేదా సేవతో పాటు మోసపూరితంగా ఉండకూడదు. ఇంకా వినియోగ దారులు ఆర్థిక మోసం, ఉద్యోగ మోసం వైవాహిక మోసాల నుండి రక్షణ కలిగిస్తుంది.
(మార్చ్ 15 ‌ప్రపంచ వినియోగదారుల హక్కుల దినోత్సవం సందర్భంగా)