విశ్వ సాహిత్య దృష్టితో తెలుగు కలం – ముక్తవరం

“సాహిత్యం కాలంతో పాటు మారుతూ ఉంటుంది. కానీ కొన్ని రచయితలు కాలాన్ని మించి నిలుస్తారు. ముక్తవరం పార్థసారథి అలాంటి వారిలో ఒకరు. ఆయన రచనల్లో కనిపించే మానవీయ విలువలు, భాషాపట్ల గల గౌరవం, సమాజంపై చూపిన బాధ్యతాభావం ఇవన్నీ నేటి తరానికి కూడా ప్రేరణగా నిలుస్తాయి. ఆయన లేని లోటు భౌతికమైనదే గాని, ఆలోచనాత్మకంగా ఆయన ఎప్పటికీ జీవిస్తారు.”

తెలుగు సాహిత్య లోకంలో మౌనంగా కానీ మర్మంగా తన ముద్రవేసిన ప్రముఖ రచయిత ముక్తవరం పార్థసారథి మరణం సాహిత్య ప్రపంచాన్ని శోకసంద్రంలో ముంచెత్తింది. పద్యానికి పౌరుషం, గద్యానికి గంభీరత, విమర్శకు వైచిత్ర్యం, వ్యాస రచనకు విలక్షణతను అందించిన ఈ సాహితీవేత్త ఇకలేరనే వార్త పాఠకుల హృదయాలను కలచివేసింది. ఆయన మరణం కేవలం ఒక రచయిత మృతి గాక, ఒక ఆలోచనా సంప్రదాయానికి, విలువలతో కూడిన సాహిత్య దృక్పథానికి ముగింపు చిహ్నంలా అనిపిస్తోంది. ఎనభై ఒక్క సంవత్సరాల వయసులో బుధవారం రాత్రి ఆయన తుది శ్వాస విడిచారు.  తెలంగాణలోని భువనగిరి ప్రాంతంలో జన్మించిన ఈ మహనీయుడు తన జీవితాన్ని సాహిత్యానికి అంకితం చేసిన అరుదైన రచయితగా నిలిచారు.

ముక్తవరం పార్థసారథి తెలుగు సాహిత్య రంగంలో అరుదైన వ్యక్తిత్వం. గ్రామీణ వాతావరణంలో జన్మించి సాధారణ కుటుంబంలో పెరిగినా అసాధారణమైన పఠనాభిరుచి, పరిశీలనా దృష్టి, సాహిత్యం పట్ల ఉన్న అంకితభావం ఆయనను విశిష్ట రచయితగా తీర్చిదిద్దాయి. చిన్ననాటి నుంచే పుస్తకాలపై ఆసక్తి పెంచుకున్న ఆయన వేదాలు, పురాణాలు, ఇతిహాసాలు, తాత్త్విక గ్రంథాలు, ప్రపంచ సాహిత్య రచనలు అన్నీ సమాన ఆసక్తితో అధ్యయనం చేశారు. ఈ విస్తార పఠనమే ఆయన రచనా శక్తికి పునాది అయింది. పఠనంతో పాటు అనువాదం అనే ప్రక్రియపై ఆయనకు ప్రత్యేక మక్కువ ఉండేది. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ఉన్న గొప్ప భావజాలాన్ని తెలుగులోకి పరిచయం చేయడం ద్వారా పాఠకులకు విశాల దృష్టిని అందించాలనే సంకల్పం ఆయనలో కనిపించింది.

ఆయన రచనా ప్రస్థానం ప్రారంభం నుంచే వైవిధ్యంతో నిండింది. కథలు, నవలలు, వ్యాసాలు, విమర్శా రచనలు, సాహిత్య చరిత్ర, అనువాదాలు—ఏ ప్రక్రియలో నైనా ఆయన కలం సమర్థంగా నడిచింది. సాధారణంగా ఒక రచయిత ఒక ప్రక్రియ లోనే తన ప్రతిభను చాటుకుంటాడు. కానీ ముక్తవరం పార్థసారథి అనేక ప్రక్రియల్లో సమాన నైపుణ్యాన్ని ప్రదర్శించడం ఆయన ప్రత్యేకత. గద్యానికి ఆయన ఇచ్చిన నిగూఢత, పద ప్రయోగంలో చూపిన కట్టుదిట్టత, భావ వ్యక్తీకరణలో కనబరిచిన సరళత పాఠకులను ఆకట్టుకున్నాయి. అచ్చతెలుగు పదాల వినియోగం, భావ స్పష్టత, సంభాషణల సహజత్వం ఆయన రచనల ప్రధాన లక్షణాలు.

ఆయన కథల్లో సామాన్య మనిషి జీవితం ప్రతిఫలించింది. గ్రామీణ సమాజంలో జరిగే చిన్న చిన్న సంఘటనలను లోతైన మానసిక విశ్లేషణతో చిత్రించడం ఆయనకు అలవాటు. పాత్రల అంతర్మథనాన్ని అతి సహజంగా ఆవిష్కరించడంలో ఆయన ప్రత్యేక నైపుణ్యం కనిపిస్తుంది. మధ్య తరగతి జీవన శైలిలోని ఆత్మగౌరవం, అట్టడుగు వర్గాల జీవితంలోని పోరాటం, కుటుంబ బంధాలలోని సంక్లిష్టతలు, మానవ సంబంధాలలోని భావోద్వేగాల పరస్పర విరుద్ధతలు— ఇవన్నీ ఆయన కథల్లో సహజంగా మిళితమై ఉంటాయి. ఎక్కడా అతిశయోక్తి లేకుండా, అలంకారభరితతకు లోనుకాకుండా వాస్తవికతను కాపాడుతూ రచనలు చేయడం ఆయనకు అలవాటు.

ముక్తవరం పార్థసారథి కేవలం కథకుడే కాదు, విశిష్ట అనువాదకుడు కూడా. ప్రపంచ సాహిత్యంలో ప్రసిద్ధి చెందిన రచనలను తెలుగులోకి తీసుకువచ్చి పాఠకులకు పరిచయం చేశారు. అమెరికన్ రచయిత జాక్ లండన్ రచించిన “ఉక్కు పాదం” (The Iron Heel) నవలను ఆయన తెలుగులోకి అనువదించడం విశేష ప్రాచుర్యం పొందింది. ఈ నవల ద్వారా వర్గ దోపిడీ స్వరూపం, సామాజిక అసమానతల నిర్మాణం, ప్రజా పోరాటాల అవసరం వంటి అంశాలను పాఠకులకు చేరువ చేశారు. అదే విధంగా ప్రపంచ రచయిత్రుల కథలను ఎంపిక చేసి సంకలనం చేసిన గ్రంథాలు కూడా ఆయన సాహిత్య సేవలో ముఖ్యమైనవి. వివిధ దేశాల కథలను ఎంపిక చేసి సంక్షిప్తీకరించి అందించిన “వంద కథలు”, “కథల వాచకం – 14 దేశాలు, 20 కథలు” వంటి సంకలనాలు పాఠకులలో విశేష ఆదరణ పొందాయి. ఆయన రచించిన నవలలలో “మనసులోని చలి” ప్రత్యేక ప్రస్తావనకు పాత్రమైనది. ఈ నవలలో మానవ మనస్సులోని సంఘర్షణలను తాత్త్విక దృష్టితో విశ్లేషిస్తూ భావోద్వేగాలను లోతుగా చిత్రించారు. సహజమైన సంభాషణలు, జీవితానుభవాల ప్రతిబింబం, మానసిక విశ్లేషణలతో కూడిన ఈ రచన ఆయన ప్రతిభకు నిదర్శనం. అదే విధంగా “కించిద్విషాదం”, “నువ్వూ-నేనూ-చిన్నారావూ”, “రంగుల వల”, “పగిలిన అద్దం”, “నోబెల్ తారలు” వంటి రచనలు ఆయన సాహిత్య విస్తృతిని తెలియ జేస్తాయి.

ముక్తవరం పార్థసారథి కథలు అనేక పత్రికల్లో ప్రచురితమయ్యాయి. “చిట్టి ఏడుపు”, “ఆ రాత్రి”, “పరువు”, “పాఠం”, “నీలికళ్ళు”, “పక్షి”, “గాడిద” వంటి కథలు వివిధ పత్రికల్లో ప్రచురితమై పాఠకుల ప్రశంసలు పొందాయి. కొన్ని కథలు విదేశీ రచనల ఆధారంగా అనువదించ బడినప్పటికీ వాటిని తెలుగులో సహజంగా వినిపించేలా తీర్చిదిద్దడం ఆయన ప్రత్యేకత. ప్రపంచ తాత్త్వికులు, ఆలోచనాపరులు, రచయితల భావజాలాన్ని తెలుగులోకి పరిచయం చేయడంలో ఆయన చూపిన కృషి తెలుగు పాఠకుల దృష్టిని విస్తరించింది. భాషపట్ల ఆయనకు అపారమైన గౌరవం ఉండేది. అచ్చతెలుగు పదాలను వినియోగించడంలో ఆయన ప్రత్యేక శ్రద్ధ చూపేవారు. అనవసర విదేశీ పదాల వినియోగాన్ని నివారిస్తూ భాషను సహజంగా వినిపించేలా రాయడం ఆయనకు అలవాటు. అయితే ఆయన భాష కఠినంగా ఉండేది కాదు. సరళమైన పదాలతోనే లోతైన భావాలను వ్యక్తం చేయగలిగే శక్తి ఆయనకు ఉంది. అందుకే ఆయన రచనలు పండితులకు మాత్రమే కాక సామాన్య పాఠకులకు కూడా చేరువయ్యాయి.

వ్యక్తిత్వ పరంగా ముక్తవరం పార్థసారథి మితభాషి, మృదు స్వభావి. ప్రచారం కోసం పరితపించని ఆయన తన రచనలే తన పరిచయమని భావించారు. సాహిత్య సభల్లో పాల్గొన్నప్పటికీ అతిశయోక్తి మాటలు మాట్లాడేవారు కాదు. యువ రచయితలను ప్రోత్సహించడం ఆయనకు ఎంతో ఇష్టం. తమ రచనలను పంపించిన యువకులకు సూచనలు ఇచ్చి మార్గనిర్దేశం చేసేవారు. అనేక మంది యువ రచయితలు ఆయన ప్రోత్సాహంతో రచనా ప్రపంచంలోకి అడుగు పెట్టినట్లు చెబుతారు.

తెలంగాణ రాష్ట్ర అవతరణ అనంతరం నిర్వహించిన సాంస్కృతిక కార్యక్రమాలలో కూడా ఆయనకు గౌరవాలు లభించాయి. తెలంగాణ ప్రభుత్వ భాషా సాంస్కృతిక శాఖ నిర్వహించిన కవి సమ్మేళనంలో ఆయనకు సత్కారం లభించింది. ప్రజాశక్తి ప్రచురణలు ఆయన రచనలను పుస్తక రూపంలో తీసుకు వచ్చాయి. అనేక సాహిత్య సంస్థలు ఆయన సేవలను గుర్తించి గౌరవించాయి. అయినప్పటికీ ఆయనకు అవార్డులు, పురస్కారాలపై ప్రత్యేక ఆసక్తి ఉండేది కాదు. “రచన సమాజాన్ని తాకాలి; అవార్డులు రచయితను కాదు” అనే భావజాలాన్ని ఆయన తరచూ వ్యక్తం చేసేవారని ఆయనకు సన్నిహితులు చెబుతారు. సామాజికంగా ఆయన ఒక విశాల దృష్టి గల రచయిత. వ్యక్తిగత సామాజిక వర్గ గుర్తింపులను అతిక్రమించి విశ్వమానవ దృష్టితో రచనలు చేయడం ఆయన ప్రత్యేకత. ఆయన పేరు సంస్కృత గంభీరతను సూచించినప్పటికీ, ఆయన ఆలోచన మాత్రం మానవీయతకు దగ్గరగా ఉండేది.  అయితే పార్థసారథి మాత్రం తనను ఏ వర్గానికి పరిమితం చేసుకోకుండా విశ్వ సాహిత్య దృష్టితో రచనలు చేశారు.  ఆయన జీవితం ఎక్కువగా సాహిత్యంతోనే ముడిపడి ఉండేది. పుస్తకాలు చదవడం, రచనలు చేయడం, అనువాదాలు సిద్ధం చేయడం ఆయనకు నిత్యకృత్యాలుగా ఉండేవి.

ముక్తవరం పార్థసారథి మరణం తెలుగు సాహిత్య రంగానికి తీరని లోటు. ఒక తరం రచయితలతో మరో తరం రచయితలకు మధ్య వారధిలా నిలిచిన వ్యక్తి ఇక లేరు. సంప్రదాయం మరియు ఆధునికత మధ్య సంతులనం ఎలా ఉండాలో తన రచనల ద్వారా చూపించిన మార్గదర్శి మౌనమయ్యారు. అయితే ఆయన రచనలు జీవిస్తూనే ఉంటాయి. పుస్తకాలలో, పాఠకుల మనసుల్లో, సాహిత్య చర్చల్లో ఆయన ఆలోచనలు చిరస్థాయిగా నిలుస్తాయి. సాహిత్యం కాలంతో పాటు మారుతూ ఉంటుంది. కానీ కొన్ని రచయితలు కాలాన్ని మించి నిలుస్తారు. ముక్తవరం పార్థసారథి అలాంటి వారిలో ఒకరు. ఆయన రచనల్లో కనిపించే మానవీయ విలువలు, భాషాపట్ల గల గౌరవం, సమాజంపై చూపిన బాధ్యతాభావం ఇవన్నీ నేటి తరానికి కూడా ప్రేరణగా నిలుస్తాయి.

ఆయన లేని లోటు భౌతికమైనదే గాని, ఆలోచనాత్మకంగా ఆయన ఎప్పటికీ జీవిస్తారు. తెలుగు సాహిత్య చరిత్రలో ముక్తవరం పార్థసారథి పేరు విశిష్టంగా నిలిచి పోతుంది. ఆయన మరణం ఒక యుగానికి ముగింపు అయితే, ఆయన రచనలు మరో యుగానికి పునాది రాళ్లుగా నిలుస్తాయి. పాఠకులు, రచయితలు, సాహిత్యాభిమానులు ఆయన స్మృతిని స్మరించుకుంటూ ఆయన చూపిన మార్గంలో ముందుకు సాగడం ద్వారానే నిజమైన నివాళి అర్పించ గలరు. ఆయన జీవితం సాహిత్యానికి అంకితమైన నిరంతర సాధన; ఆయన మరణం సాహిత్య ప్రపంచానికి బాధాకరమైన శూన్యం. అయినప్పటికీ ఆయన కలం చిహ్నించిన అక్షరాలు కాలగర్భంలో కలిసిపోకుండా తరతరాలకు మార్గదర్శకంగా నిలుస్తాయనే నమ్మకం ప్రతి తెలుగు హృదయంలో నిలిచి ఉంటుంది.