గ్రాట్యుటీ అనేది ఉద్యోగులు పదవీ విరమణ తర్వాత లేదా సంస్థను విడిచిపెట్టిన తరువాత ఆర్థిక స్థిరత్వానికి అందించే ఒక ముఖ్యమైన ప్రయోజనం. ఇది కేవలం కృతజ్ఞతా చిహ్నం మాత్రమే కాదు, దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక ప్రణాళికలో, పదవీ విరమణ తర్వాత జీవన భద్రతలో కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది. పేమెంట్ ఆఫ్ గ్రాట్యుటీ చట్టం, 1972 ప్రకారం ఈ ప్రయోజనం అమలులో ఉంది. ఇది ఫ్యాక్టరీలు, గనులు, ఆయిల్ ఫీల్డులు, తోటలు, అలాగే ప్రభుత్వ ప్రైవేట్ రంగ సంస్థల ఉద్యోగులకు వర్తిస్తుంది. ఉద్యోగి పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు, రాజీనామా చేసినప్పుడు లేదా మరణం లేదా అంగవైకల్యం కలిగినప్పుడు గ్రాట్యుటీ ఒక రక్షణాత్మక ఆర్థిక సహాయంగా పనిచేస్తుంది.
గ్రాట్యుటీ అనేది యజమాని ఉద్యోగికి అందించే ఒకసారి చెల్లింపు, దీర్ఘకాలిక సేవకు గుర్తింపుగా ఇవ్వబడుతుంది. ప్రావిడెంట్ ఫండ్ లేదా పెన్షన్ లాంటి ఇతర ప్రయోజనాల్లో ఉద్యోగి కూడా వాటా కలిగి ఉంటే, గ్రాట్యుటీ మొత్తం యజమాని భరిస్తాడు. ఇది ఉద్యోగిపై ఉన్న నమ్మకానికి, విశ్వాసానికి ప్రతీక గా పరిగణించబడుతుంది. సాధారణంగా, ఉద్యోగి కనీసం ఐదు సంవత్సరాల నిరంతర సేవ పూర్తి చేయాలి. అయితే మరణం లేదా శాశ్వత అంగవైకల్యం వంటి సందర్భాల్లో ఈ షరతు వర్తించదు.ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగుల కోసం గ్రాట్యుటీ గణన సూత్రం:
గ్రాట్యుటీ = (చివరి వేతనం × సేవ సంవత్సరాలు × 15) / 26ఉదాహరణకు, ఉద్యోగి చివరి వేతనం ₹50,000 కాగా, 10 సంవత్సరాల సేవ పూర్తి చేశాడనుకుంటే, అతనికి లభించే గ్రాట్యుటీ ₹2,88,461 అవుతుంది. ప్రభుత్వ రంగంలో అయితే, సాధారణంగా ప్రతి పూర్తి చేసిన సేవా సంవత్సరానికి సగం నెల వేతనం ఆధారంగా లెక్కించబడుతుంది. ఈ పద్ధతి శాఖ లేదా ఉద్యోగి గ్రేడ్ను బట్టి మారుతుంది. గ్రాట్యుటీ పొందడానికి ఉద్యోగి కనీసం ఐదు సంవత్సరాల నిరంతర సేవ చేయాలి. సంస్థ కూడా గ్రాట్యుటీ చట్ట పరిధిలో ఉండాలి. ఉద్యోగి పదవీ విరమణ చేసినప్పుడు, రాజీనామా చేసినప్పుడు లేదా సేవా కాలం పూర్తి చేసిన తర్వాత మాత్రమే గ్రాట్యుటీ చెల్లించబడుతుంది.
అయితే, దొంగతనం, మోసం లేదా అసభ్య ప్రవర్తన వంటి కారణాలతో ఉద్యోగం తొలగించబడితే గ్రాట్యుటీ చెల్లించబడదు. భారతదేశంలో గ్రాట్యుటీ చెల్లింపులకు పన్ను రాయితీలు కూడా లభిస్తాయి. కేంద్ర లేదా రాష్ట్ర ప్రభుత్వ ఉద్యోగుల కోసం మొత్తం గ్రాట్యుటీ మొత్తం పన్ను నుండి పూర్తిగా మినహాయింపు పొందుతుంది. ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగుల కోసం ₹20 లక్షల వరకు గ్రాట్యుటీ పన్ను రహితం. ఉద్యోగులు తమ పన్ను మరియు పదవీ విరమణ ప్రణాళికలో గ్రాట్యుటీని సమర్థవంతంగా ఉపయోగించేందుకు ఆర్థిక సలహా పొందడం మంచిది. గ్రాట్యుటీ మొత్తాన్ని నిర్ణయించే ప్రధాన అంశాలు ఉద్యోగి చేసిన సేవా కాలం మరియు చివరి వేతనం (ప్రాథమిక వేతనం, డియర్నెస్ అలవెన్స్ మొదలైనవి) ఆధారంగా ఉంటాయి.
వృత్తి రంగం మరియు సంస్థ విధానాలు కూడా ప్రభావితం చేస్తాయి. కొన్ని సంస్థలు చట్టపరమైన కనిష్ట పరిమితికి మించి గ్రాట్యుటీ చెల్లించడం ద్వారా ఉద్యోగుల విశ్వాసాన్ని పెంపొందిస్తాయి. గ్రాట్యుటీ ఉద్యోగులకి పలు ప్రయోజనాలను అందిస్తుంది. పదవీ విరమణ తర్వాత ఆర్థిక భద్రతను కల్పించడం, సంస్థతో దీర్ఘకాలిక అనుబంధానికి గుర్తింపుగా నిలవడం, పదవీ విరమణ ప్రణాళికలో భాగంగా పనిచేయడం, మరియు పన్ను మినహాయింపులతో ఆర్థిక భారాన్ని తగ్గించడం వంటి ముఖ్య ప్రయోజనాలు ఉన్నాయి. క్లుప్తంగా చెప్పాలంటే, గ్రాట్యుటీ కేవలం చట్టపరమైన చెల్లింపు మాత్రమే కాదు — అది యజమాని మరియు ఉద్యోగి మధ్య నమ్మకానికి, సేవకు ప్రతీక. పేమెంట్ ఆఫ్ గ్రాట్యుటీ చట్టం, 1972 ప్రకారం, ఇది ప్రభుత్వ మరియు ప్రైవేట్ రంగ ఉద్యోగులకు దీర్ఘకాలిక ఆర్థిక రక్షణ మరియు మానసిక స్థిరత్వాన్ని అందిస్తుంది.
గ్రాట్యుటీ ఎలా పనిచేస్తుంది, ఎలా లెక్కించబడుతుంది, మరియు దానిపై పన్ను ప్రయోజనాలు ఎలా ఉంటాయి అనే అంశాలను అర్థం చేసుకోవడం ద్వారా ఉద్యోగులు తమ భవిష్యత్తు ఆర్థిక భద్రతను మరింత బలపరచుకోగలరు. ఉద్యోగులు ఐదు సంవత్సరాల నిరంతర సేవ పూర్తి చేసినప్పుడు గ్రాట్యుటీ హక్కు పొందుతారు. ఇది ఉద్యోగి చివరి వేతనం మరియు సేవా సంవత్సరాల ఆధారంగా లెక్కించబడుతుంది. ప్రభుత్వ ఉద్యోగులకు ఇది పూర్తిగా పన్ను రహితం కాగా, ప్రైవేటు ఉద్యోగులకు ₹20 లక్షల వరకు మినహాయింపు లభిస్తుంది. ఉద్యోగి ఐదు సంవత్సరాలు పూర్తి చేయకముందే మరణిస్తే, గ్రాట్యుటీ అతని నామినీ లేదా కుటుంబ సభ్యులకు చెల్లించబడుతుంది, తద్వారా ఈ ప్రయోజనం కుటుంబానికి ఆర్థిక సహాయం అందిస్తుంది. ఇలాంటి విషయాలు తెలియక చాలా ప్రయివేటు సంస్థలలో ఉద్యోగస్తులు క్లెయిమ్ చేసుకోలేకపోతున్నారు.
