రాజ్యాంగ నీతి తెలిసిన న్యాయమూర్తి

“న్యాయమూర్తి జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డిని వైస్ ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ ఇండియా పదవికి తమ అభ్యర్థిగా నామినేట్ చేయాలన్న ఇండియా కూటమి నిర్ణయం నిజంగా ప్రశంసనీయం. ప్రతి కోణం నుండి చూసినా, జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి ఈ రాజ్యాంగ పదవికి అత్యంత అర్హులు. నేటి రాజకీయంగా అల్లకల్లోలంగా ఉన్న వాతావరణంలో, జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి వంటి ఒక వ్యక్తిని అభ్యర్థిగా ఎంచుకోవడం, నీతి, రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య విలువలకు నిలబడటాన్ని సూచిస్తుంది. ఇండియా కూటమి ఎంపిక నిర్ణయం న్యాయ వ్యవస్థ సమగ్రత, రాజ్యాంగ పదవుల గౌరవం పట్ల వారికి ఉన్న గౌరవాన్ని తెలియజేసే అవకాశాన్ని ఇస్తుంది. ప్రతిపక్షంగా తప్పులు ప్రశ్నించే అవకాశం వస్తుంది.”

రాజకీయం ఏమిటో తెలుసు. రాజ్యాంగ నీతి ఏమిటో తెలుసు. సంకుచితమైన పరిపాలనల గురించి కూడా తెలుసు. కనుక రాజ్యాంగానికి రాజకీయానికి తేడా తెలియని ప్రభుత్వాలను ప్రశ్నించిన వారు జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి (సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తి: 2007–2011), ఆయన సాల్వా జుడుం కేసులో గుర్తుంచుకోవలసి గొప్ప రాజ్యాంగ తీర్పు ఇచ్చారు. ఈ తీర్పు ద్వారా గిరిజన వర్గాలను రక్షించడంతోపాటు రాజ్యాంగ బద్ధ పరిపాలన బలోపేతం చేశారు. ముందు న్యాయమూర్తిగా తరువాత లోకాయుక్తగా, పర్యావరణ పర్యవేక్షణ బాధ్యతను నిర్వహిస్తున్న సందర్భంలో కూడా ఆయన న్యాయం రాజ్యాంగ నీతి పట్ల తన నిబద్ధతను చాటుకున్నారు. భారతదేశంలో రాజ్యాంగ వ్యవస్థను రూల్ ఆఫ్ లాను పరిరక్షించడంలో అవినీతి నిరోధక పర్యవేక్షణ, సంస్థాగత సమగ్రతను నిలిపించడానికి చేసిన కృషి ఒక విశిష్టమైన న్యాయ వారసత్వాన్ని నిలబెట్టారు.

ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి అభ్యర్థిగా ఎంపికైన జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి, సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తులలో చాలా మంది తెలిసిన వారే అయినా మన రాజ్యాంగ న్యాయం గురించి బాగా తెలిసిన జడ్జి. ఆయన తీర్పులు గణనీయమైనవి. ముఖ్యంగా అణగారిన వర్గాలను పరిరక్షించడంలో, ప్రభుత్వాలు అధికారాన్ని దుర్మార్గంగా వాడుకునే పరిస్థితులను నియంత్రించడంలో ఆయన తీర్పులను అందరూ గుర్తుంచుకొంటారు. ఆయన తీర్పులు ఒక లోతైన రాజ్యాంగ స్పృహను అర్థం చేసుకునే వీలుంటుంది. ప్రత్యేకించి, సాల్వా జుడుం తీర్పు మన భారత రాజ్యాంగ అమలులో ఒక మైలురాయిగా నిలిచిపోయింది. ఈ తీర్పు ద్వారా, తీవ్రవాద వ్యతిరేక చర్యలు కూడా ప్రాథమిక హక్కులను కాలరాసేలా ఉండకూడదని ధర్మాసనం ప్రభుత్వానికి హెచ్చరించింది. ఆ తీర్పును అమలు చేసిందా లేదా అని న్యాయవ్యవస్థ వివరించడం కష్టం. పదవీ కాలం ముగించిన తరువాత ఎవరు పట్టించుకుంటారు? రోజూ వందలాది తీర్పులు ఇచ్చే న్యాయమూర్తులు విడిగా వాటి అమలు కార్యక్రమం చేయడం సాధ్యం కాదు. స్వయంగా ప్రభుత్వం, మంత్రివర్గం, ఐ ఎ ఎస్, ఐ పి ఎస్ వంటి అధికార గణం, మొత్తం బ్యూరొక్రసీ బాధ్యత వహించాలి. చేయకపోతే, అమలు కోసం కొత్త కేసులు ఎన్ని కేసులు ఇస్తూ ఉంటారు?

న్యాయమూర్తి జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డిని వైస్ ప్రెసిడెంట్ ఆఫ్ ఇండియా పదవికి తమ అభ్యర్థిగా నామినేట్ చేయాలన్న ఇండియా కూటమి నిర్ణయం నిజంగా ప్రశంసనీయం. ప్రతి కోణం నుండి చూసినా, జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి ఈ రాజ్యాంగ పదవికి అత్యంత అర్హులు. నేటి రాజకీయంగా అల్లకల్లోలంగా ఉన్న వాతావరణంలో, జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి వంటి ఒక వ్యక్తిని అభ్యర్థిగా ఎంచుకోవడం, నీతి, రాజకీయ ప్రజాస్వామ్య విలువలకు నిలబడటాన్ని సూచిస్తుంది. ఇండియా కూటమి ఎంపిక నిర్ణయం న్యాయ వ్యవస్థ సమగ్రత, రాజ్యాంగ పదవుల గౌరవం పట్ల వారికి ఉన్న గౌరవాన్ని తెలియజేసే అవకాశాన్ని ఇస్తుంది. ప్రతిపక్షంగా తప్పులు ప్రశ్నించే అవకాశం వస్తుంది. గెలుస్తారా లేదా అనేది వేరే విషయం.

కొన్ని సిద్ధాంత కర్తలు వ్యతిరేకించినా సరే, భారత రాజ్యాంగం మూలస్తంభాలలో న్యాయవ్యవస్థకు ఒక కీలక పాత్ర ఉందని విశ్వసించవలసిందే. కొంతమంది న్యాయమూర్తులు తమ అచంచలమైన సమగ్రత, ప్రత్యేకమైన దార్శనికత, ప్రజాస్వామ్య సూత్రాలపై విశ్వాసం ద్వారా చరిత్రలో తమ పేర్లను లిఖించడం సాధ్యమవుతుంది. అందులో జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి ఒకరని లెక్కబెట్టుకోవచ్చు.

ఒక న్యాయ విద్యార్థి
నిజంగా ఆయన ఒక న్యాయ విద్యార్థి- అప్పడికీ ఇప్పడికీ. ఇక న్యాయవాదిగా జస్టిస్ రెడ్డి న్యాయవ్యవస్థను రాజకీయ అనారోగ్య ప్రభావం నుండి దూరంగా ఉంచాలనే బలమైన విశ్వాసం కలిగిన వాడు. ప్రశ్నిస్తాడు. జనంతో నడుస్తారు. సమావేశాల్లో స్వయంగా రూల్ ఆఫ్ లా గురించి స్పష్టంగా మాట్లాడతారు. భయపడరు. అందుకే ఆయన ఇచ్చిన మైలురాయి తీర్పులు న్యాయ నిపుణులకు ఇప్పటికీ మార్గదర్శకాలుగా నిలుస్తున్నాయి. జాతీయ ప్రాముఖ్యత కలిగిన కేసులలో ఆయన తీర్పులు సమాజంపై లోతైన ప్రభావాన్ని చూపగలవు. రాజ్యసభలో రాజకీయానికి రాజ్యాంగానికి తేడా చెప్పగలరు.

1948లో జన్మించిన జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి హైదరాబాద్‌లో తన న్యాయ విద్యను అభ్యసించి, లా కాలేజీ నుండి తన న్యాయ పట్టాను పొందారు. విద్యార్థి దశలోనే, ఆయన న్యాయ వ్యవస్థ పట్ల ఒక బలమైన నిబద్ధతను, రాజ్యాంగ విలువలను లోతుగా అర్థం చేసుకోవడాన్ని సామాజిక న్యాయం పట్ల అంకితమైన వ్యక్తి. ఆయన 1971లో తన న్యాయ వృత్తిని ప్రారంభించి, హైకోర్టులు, సుప్రీంకోర్టులలో రాజ్యాంగ సంబంధిత విషయాలపై జనం పక్షాన వాదించారు. ప్రజా ప్రయోజన వ్యాజ్యాలు రాజ్యాంగపరమైన సమస్యలలో ఆయన నిర్భయమైన వాదనచేసినందుకు గుర్తింపు పొందారు.

1995లో ఆయన ఆంధ్రప్రదేశ్ హైకోర్టు న్యాయమూర్తిగా నియమితులయ్యారు, ఆ తర్వాత 2007లో సుప్రీంకోర్టు న్యాయమూర్తిగా బాధ్యతలు స్వీకరించారు. సామాన్య పౌరులకు న్యాయం అందేలా చూసేందుకు అనేక కార్యక్రమాలను ప్రారంభించిన నేషనల్ లీగల్ సర్వీసెస్ అథారిటీ (NALSA) ఛైర్మన్‌గా కూడా ఆయన పనిచేశారు. నిస్సహాయులకు ఒక కవచంలా నిలిచేందుకు సిద్ధం రాజ్యాంగ విలువలు తరచుగా రాజకీయ ప్రయోజనాలతో ఘర్షణ పడుతున్న ఈ కాలంలో, జస్టిస్ రెడ్డి కృషి ఒక నిశ్శబ్దమైన కానీ శక్తివంతమైన వాదనగా నిలిచారనే ఆశాదీపం వెలుగుతుందనుకుంటారు. రాజ్యాంగం కేవలం డబ్బున్నవారికి, మరీ శక్తిమంతులకు వారికి మాత్రమే ఒక సాధనం కాకూడదు, అది నిస్సహాయులకు ఒక కవచం అనే నమ్మకం రావాలి.

సాల్యాజుడుం చదవండి
కొనసాగుతున్న భారతదేశం రాజ్యాంగ ప్రయాణంలో, జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి చూపిన స్పష్టత ధైర్యంతో ప్రాథమిక హక్కుల ప్రాధాన్యతను నిరూపించిన న్యాయమూర్తులు కొద్దిమందే ఉన్నారు. 2007 మరియు 2011 మధ్య సుప్రీంకోర్టులో ఆయన సేవలు స్వల్ప కాలమే అయినా, అది రాజ్యాంగ న్యాయశాస్త్రంపై ఒక లోతైన ముద్ర వేసింది, ముఖ్యంగా సాల్వా జుడుం కేసులో ఇచ్చిన తీర్పు ద్వారా 2011లో నందిని సుందర్ & ఇతరులు వర్సెస్ ఛత్తీస్‌గఢ్ రాష్ట్రం కేసులో జస్టిస్ రెడ్డి ప్రముఖ నిర్మాగా తీర్పు, వివాదాస్పదమైన సాల్వా జుడుం ఉద్యమాన్ని, ప్రభుత్వం మద్దతుతో, స్పెషల్ పోలీస్ ఆఫీసర్స్ (SPOs) ద్వారా కొత్త సైన్యం వలె, సాయుధ నిఘా బృందం అనే పేరుతో నడపకూడదని గట్టిగా కొట్టివేసింది. ఈ SPOలలో చాలామందికి శిక్షణ లేని గిరిజన యువకులు. అటువంటి పద్ధతి రాజ్యాంగేతరంగా రాష్ట్ర హింసను బయటి వారికి అప్పగించడం, ఇది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 14, 21లను ఉల్లంఘించడమేనని తీర్పు పేర్కొంది. కనుకనే ఈ నిర్ణయం పౌరుల ప్రాథమిక హక్కులను పరిరక్షించడంలో రాజ్యాంగ విలువలను నిలబెట్టడంలో కీలక పాత్ర పోషించింది.

రాజ్యాంగ బాధ్యతను విడిచిపెట్టడం తప్పు
జస్టిస్ రెడ్డి అభిప్రాయం ప్రకారం రాజ్యాంగ లోతైన నైతికతపై ఆధారపడి ఉంటుంది. అది రాజ్యాంగంలోని ఆర్టికల్ 355 ప్రకారం పాలించాలన్న కేంద్ర రాష్ట్రాల బాధ్యతను, అనాగరికమైన చట్టవ్యతిరేక మార్గాల ద్వారా కాదని, ఖచ్చితంగాకా కూడదని గుర్తు చేసింది. పౌరులకు ఆయుధాలు ఇచ్చి హింసాత్మక సంఘర్షణకు గురిచేయడం “రాజ్యాంగ బాధ్యతను విడిచిపెట్టడమే” అని స్పష్టంగా ప్రకటించారు.

“న్యాయవ్యవస్థలో మానవతా విలువలు జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి న్యాయపరమైన నీతి, మానవ హక్కులు రాజ్యాంగ నైతికతకు ప్రతీకగా నిలిచారు. ఆయనను ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి నామినేట్ చేయడం భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య మానవతా విలువలను కాపాడాలనే ఒక విస్తృత నిబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది. ముఖ్యంగా సాల్వా జుడుం తీర్పు, ఒక ప్రజాస్వామ్య సమాజంలో న్యాయం కోసం మానవులకు కారుణ్యంతో వ్యవహరించేందుకు చట్టం ఏ విధంగా ఒక సాధనంగా ఉపయోగపడుతుందో ఉదాహరణగా నిలిచింది. కనుక జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి న్యాయవ్యవస్థలో మానవతా విలువలను ప్రతిబింబిస్తారు. ఆయన తీర్పులు రాజ్యాంగం పట్ల గౌరవం, ప్రజల హక్కులను పరిరక్షించడం పారదర్శక పాలన పట్ల బలమైన నిబద్ధతను నిలకడగా ప్రతిబింబిస్తాయి.”

ఈ నిర్ణయం ఛత్తీస్‌గఢ్‌లో SPO వ్యవస్థను రద్దు చేయడమే కాకుండా, ఒక నైతిక ప్రమాణాన్ని కూడా నెలకొల్పింది: భద్రతా విధానాలు ఎంత అత్యవసరమైనవి లేదా రాజకీయంగా ప్రయోజనకరమైనవి అయినా, అవి రాజ్యాంగ పరిధిలోనే పనిచేయాలి.

కాపలా కాయాల్సిన వ్యవస్థలు
శాసనసభ, న్యాయవ్యవస్థ మధ్య హద్దులను కాపాడుకోవాలి. కాపలాకాయడం వంటిది ఈ తీర్పు. ఆ తర్వాత సంవత్సరాలలో, శాసనపరమైన మార్గాల ద్వారా తీర్పును తప్పించుకోవడానికి ప్రయత్నాలు జరిగాయి. చేస్తారు. ప్రతిఘటిస్తారు. అయితే, 2025లో, సుప్రీంకోర్టు సాల్వా జుడుం తీర్పును సమర్థిస్తూనే అదే విషయంపై కొత్త కొత్త చట్టాలు చేసుకుంటూ, కొన్ని స్వల్పమైన మార్పులతో సహా, తనంత తాను చేయవలసిన మంచి పనులు చేయకుండా ఉండడమే కాక, ఏదో రకంగా కోర్టులనుంచి తప్పించుకోవడం ద్వారా అది కోర్టు ధిక్కరణ కాదని ప్రభుత్వవర్గాలు పరోక్షంగా ఆదేశిస్తున్నారు. తద్వారాకేంద్ర, రాష్ట్రాల అధికారాల విభజనను, మూడు వ్యవస్థల మధ్య విభజనలను మళ్లీ మళ్లీ ధృవీకరించింది. జస్టిస్ రెడ్డి గీసిన న్యాయపరమైన గీత, పాలన ప్రాథమిక హక్కుల సంక్లిష్ట గందరగోళా ప్రాంతాన్ని బయటకు నడిపించడానికి ఒక మార్గదర్శకంగా ఇవి ఉంటాయి.

నైతిక నిబద్ధత
రాజ్యాంగ లక్ష్యాన్ని కొనసాగించడం జస్టిస్ రెడ్డి రాజ్యాంగ విలువలకు ఆయన నిబద్ధత పదవీ విరమణతో ముగిసిపోలేదు. 2022లో, కర్ణాటకలో మైనింగ్ ప్రభావిత ప్రాంతాల కోసం సమగ్ర పర్యావరణ ప్రణాళిక (CEPMIZ)ను పర్యవేక్షించే బాధ్యతను సుప్రీంకోర్టు ఆయనకు అప్పగించింది. ఈ పాత్ర ఆయన నిష్పాక్షికత మరియు పరిపాలనా నైపుణ్యంపై న్యాయవ్యవస్థకు ఉన్న నమ్మకాన్ని తెలియజేస్తుంది, ముఖ్యంగా పర్యావరణ న్యాయం మరియు సమానమైన అభివృద్ధి కలిసి జరిగేలా చూసుకోవడంలో. అంతకుముందు, 2013లో, ఆయన గోవా మొదటి లోకాయుక్తగా నియమితులయ్యారు, ఇది ఆయన సమగ్రత మరియు ప్రజా జవాబుదారీతనాన్ని ప్రోత్సహించడంలో ఆయన పాత్రపై ఉన్న విశ్వాసాన్ని సూచిస్తుంది.

మన రాజ్యాంగం మనం అందరం రాసుకున్నదే!
ఇటీవల, “రాజ్యాంగ పీఠిక” (ఈ రచయిత రాసిన పుస్తకం)కు ఆవిష్కకరణ ప్రసంగంలో, భారత రాజ్యాంగం నిజంగా భారతదేశానికి చెందినది కాదని వాదించే సిద్ధాంత వేత్తలు పెద్దలు అంటూ ఉంటే ఆ వ్యక్తులను జస్టిస్ సుదర్శన్ రెడ్డి విమర్శించారు. రాజ్యాంగ పరిషత్తు రాజ్యాంగాన్ని రూపొందించిన రోజున కూడా, ఆర్గనైజర్ వార్తాపత్రికలో వచ్చిన ఒక సంపాదకీయం త్రివర్ణ పతాకాన్ని రాజ్యాంగాన్ని బహిరంగంగా తిరస్కరించినట్లు ఆయన పేర్కొన్నారు. తాము దానిని అంగీకరించబోమని, పాటించబోమని వారు ప్రకటించారు. ఇటువంటి రాజ్యాంగపరమైన సిద్ధాంతాల ద్వారా ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి సరైన అభ్యర్థిగా నిలబడుతున్నారు.

అటువంటి మేధావులను ఉద్దేశించి జస్టిస్ రెడ్డి, డాక్టర్ అంబేడ్కర్ ప్రతిస్పందనను వివరించారు. భారతదేశ రాజ్యాంగ నిర్మాణంలో అనేక ప్రపంచ రాజ్యాంగాలనుంచి నియమాలను తీసుకున్నట్లయితే, అందులో సిగ్గుపడాల్సిన అవసరం లేదని ఆయన గర్వంగా అన్నారు. “మంచి ఆలోచనలు ఎక్కడ నుండి వచ్చినా వాటిని స్వీకరించడం తెలివైన పని.”

రాజ్యాంగ నిర్మాతలైన పెద్దలను దూషించడమా?
నెహ్రూ గాంధీజీ వంటి వివేకత్వాన్ని వాడుకుని “తాజా ఆలోచనలు ఎక్కడ నుండి వచ్చినా వాటిని లోపలికి రానివ్వడానికి నా కిటికీలన్నీ తెరిచి ఉంచుతాను” అని గాంధీ చెప్పిన మాటలను ఉటంకిస్తూ, కొంతమంది అంబేడ్కర్ గాంధీ మధ్య కృత్రిమ సంఘర్షణను సృష్టించి, అటువంటి తప్పుడు చెప్పుడు మాటలతో సంతృప్తి పొందుతారని జస్టిస్ రెడ్డి వ్యాఖ్యానించారు. కేంద్రం సమాఖ్య వ్యవస్థ ఆలోచన రాజ్యాంగం అమలులోకి రాకముందే, జవహర్‌లాల్ నెహ్రూ పీఠికకు ముందుమాటగా ఉన్న ఆబ్జెక్టివ్స్ రిజల్యూషన్‌ను రూపొందించారు. ఆయన అప్పుడే రాష్ట్రాల సమాఖ్యను ఊహించారు, రాష్ట్రాలకు ఎక్కువ అధికారాలు ఉండాలని, కేవలం అవసరమైన అధికారాలు మాత్రమే కేంద్ర ప్రభుత్వానికి ఉండాలని నొక్కి చెప్పారు. ఈ తీర్మానం విభజన ప్రణాళికకు ముందే, ఏప్రిల్ 31, 1946న ప్రవేశపెట్టారు.

న్యాయవ్యవస్థలో మానవతా విలువలు
నెహ్రూ కృషిని తక్కువ చేసి మాట్లాడే విమర్శకులను జస్టిస్ రెడ్డి తిప్పికొట్టారు. ప్రశ్నించారు, వారిలో ఆయన ఆలోచన లోతును ఆయన గొప్ప రచన ‘ది డిస్కవరీ ఆఫ్ ఇండియా’లో ఉపనిషత్తులు, హిమాలయాలు, గంగ, ఆర్యన్లు మరియు మొహెంజొ-దారో గురించి పరిశోధన స్పష్టంగా కనిపిస్తుందని అర్థం చేసుకునేవారు ఉన్నారా అని అడిగారు. అన్యాయంగా నెహ్రూను నిందించే, తాము పండితులమని నటిస్తున్న వారికి ఆయన సవాలు విసిరారు.

న్యాయవ్యవస్థలో మానవతా విలువలు జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి న్యాయపరమైన నీతి, మానవ హక్కులు రాజ్యాంగ నైతికతకు ప్రతీకగా నిలిచారు. ఆయనను ఉపరాష్ట్రపతి పదవికి నామినేట్ చేయడం భారతదేశంలో ప్రజాస్వామ్య మానవతా విలువలను కాపాడాలనే ఒక విస్తృత నిబద్ధతను ప్రతిబింబిస్తుంది. ముఖ్యంగా సాల్వా జుడుం తీర్పు, ఒక ప్రజాస్వామ్య సమాజంలో న్యాయం కోసం మానవులకు కారుణ్యంతో వ్యవహరించేందుకు చట్టం ఏ విధంగా ఒక సాధనంగా ఉపయోగపడుతుందో ఉదాహరణగా నిలిచింది. కనుక జస్టిస్ బి. సుదర్శన్ రెడ్డి న్యాయవ్యవస్థలో మానవతా విలువలను ప్రతిబింబిస్తారు. ఆయన తీర్పులు రాజ్యాంగం పట్ల గౌరవం, ప్రజల హక్కులను పరిరక్షించడం పారదర్శక పాలన పట్ల బలమైన నిబద్ధతను నిలకడగా ప్రతిబింబిస్తాయి.