పంజాబ్లోని పచ్చని పొలాల పచ్చదనం గుండా ప్రయాణిస్తున్న నా దృష్టి దూరంగా సందడి చేసే శబ్దం వైపు మళ్లింది. అది ఎక్కడి నుండి వస్తుందా అనే కుతూహలంతో, నానోయూరియా ద్రవాన్ని పిచికారీ చేయడానికి డ్రోన్ను నడుపుతున్న ఇద్దరు గ్రామీణ రైతులు నేను నా వాహనం నుండి దిగుతుండగానే స్వాగతం పలికేందుకు వచ్చారు. దేశంలోని ఒక గ్రామీణ ప్రాంతంలోని రైతులు కొత్త భావనను ఉత్సాహంగా ఆమోదించడం చూసి నేను ఆశ్చర్యపోయాను. ఇది భారతదేశంలోని వ్యవసాయ రంగానికి ‘డ్రోన్ క్షణం’ అని నేను భావించాను, మన దేశం ‘డ్రోన్ ఉద్యమా’నికి నాంది పలికింది. తమ గ్రామంలో ‘వికసిత భారత్ సంకల్ప్ యాత్ర’ సందర్శించినప్పుడు అగ్రి డ్రోన్ల గురించి తమకు సమాచారం వచ్చిందని రైతులు నాకు చెప్పారు. తమ పొలాల్లో ద్రవ ఎరువులు మరియు క్రిమిసంహారక మందులను అత్యంత సమర్ధవంతంగా పిచికారీ చేయడానికి కొత్త సాంకేతికత చాలా ఉపయోగకరంగా ఉందని వారు వివరించారు.భారతీయ వ్యవసాయం సాంప్రదాయకంగా ఎద్దుల బండి నుండి ట్రాక్టర్ ఆధారిత వ్యవసాయం వైపు పరివర్తన చెందడం ద్వారా ఇప్పటికే చాలా దూరం ప్రయాణించింది. నేను ఇప్పుడు వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో డ్రోన్ల వాడకం రూపంలో వ్యవసాయ విప్లవం మూడవ తరం పుట్టుకను చూస్తున్నాను. వ్యవసాయ-డ్రోన్ సాంకేతికత మన వ్యవసాయ పద్ధతులను ఆధునీకరించడంలో, అలాగే మార్చడంలో నిజమైన పురోగతి అని రుజువు చేస్తోంది. చేతి పంపుల ద్వారా పురుగుమందులు, ద్రవ ఎరువులను మాన్యువల్గా పిచికారీ చేసే దుర్భరమైన, సమయం తీసుకునే రోజులు పోయాయి; డ్రోన్ల ద్వారా చల్లడం మరింత సమర్థవంతమైన, ఉత్పాదక సాంకేతికత ద్వారా ఇది క్రమంగా భర్తీ అవుతోంది. వికసిత, ఆత్మనిర్భర్ భారత్లో ముఖ్యమైన అంశం అయిన ఆహార భద్రతను నిర్ధారించడానికి వ్యవసాయ రంగం సామర్థ్యం, ఉత్పాదకతను మెరుగుపరచడానికి వ్యవసాయ పద్ధతుల ఆధునీకరణ అవసరం అనివార్యమైనది.
1960లలో హరిత విప్లవం కొత్త వ్యవసాయ ఉపకరణాలు, హెచ్వైవి విత్తనాలు, పురుగుమందులు, రసాయన ఎరువులను ప్రవేశపెట్టింది. సంవత్సరాలుగా, మన పర్యావరణం, నేల ఆరోగ్యం,మృత్తికాసారం దీర్ఘకాలిక సుస్థిరతను కొనసాగించడానికి, ఎరువుల మరింత సమతుల్య వినియోగాన్ని నిర్ధారించడం తక్షణ అవసరం అని భావించబడింది. ప్రతిస్పందనగా, బయో, నానో, సేంద్రీయ ఎరువులు వంటి ప్రత్యామ్నాయ ఎరువులను ప్రోత్సహించడానికి ప్రభుత్వం పీఎం ప్రణామ్, గోబర్ధన్ వంటి అనేక కార్యక్రమాలను ప్రారంభించింది. ఈ కొత్త కార్యక్రమాల గురించి అవగాహన పెంచడానికి, సమగ్ర పరిష్కారాలను అందించడానికి, ఒకే కప్పు కింద రైతులు వచ్చేలా ప్రధాన మంత్రి కిసాన్ సమృద్ధి కేంద్రం (పీఎంకేఎస్కే) ఏర్పాటు ఏర్పాటైంది. దేశీయంగా అభివృద్ధి చేయబడిన నానో ఎరువులు సాంప్రదాయ రసాయన ఎరువులకు పర్యావరణ అనుకూలమైన మరియు సమర్థవంతమైన ప్రత్యామ్నాయాన్ని అందిస్తాయి. ఇప్పుడు, 45 కిలోల సాంప్రదాయ యూరియా బ్యాగ్ను నానో యూరియా అర లీటర్ బాటిల్తో భర్తీ చేయవచ్చు, మెరుగైన పోషక వినియోగ సామర్థ్యం, సులభంగా నిర్వహించడం వంటి బహుళ ప్రయోజనాలతో పాటు, భూసారాన్ని కాపాడుకోవడంలో, పంట దిగుబడిని మెరుగుపరచడంలో సహాయపడుతుంది. దాని విస్తృత ఆమోదయోగ్యతను నిర్ధారించడంలో తదుపరి సవాలు ఏమిటంటే సమర్థవంతమైన అప్లికేషన్ సిస్టమ్ పద్ధతిని అభివృద్ధి చేయడం, సులభంగా స్వీకరించడం కోసం పర్యావరణ వ్యవస్థను సృష్టించడం, వ్యవసాయ సమాజానికి ప్రయోజనాలను సమర్థవంతంగా తెలియజేయడం. భారతదేశపు యువ, క్రియాశీల స్టార్టప్లచే కిసాన్ డ్రోన్ల అభివృద్ధి, ద్రవ ఎరువుల దరఖాస్తు కోసం సమర్థవంతమైన సాంకేతికతను అందిస్తుంది. ఎకరం పొలం భూమిని నిమిషాల వ్యవధిలో కవర్ చేసే సామర్థ్యం ఉండడం వల్ల రైతులు తమ పొలాల్లో గంటల తరబడి కష్టపడాల్సిన అవసరం ఉండదు. వారి వద్ద ఎక్కువ ఖాళీ సమయం ఉండటంతో, రైతులు తమ ఆదాయాలను పెంచుకోవడానికి, వారి జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి మరింత ఉత్పాదక పనిలో నిమగ్నమై ఉండవచ్చు.
మహిళలకు సాధికారత కల్పించడం, దేశంలో మహిళా నాయకత్వ అభివృద్ధిలో వాటాను పెంచడం ప్రధాన మంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీజీ దృష్టిలో ఒకటి. సులభ ఆర్థిక పరిష్కారాలను అందించడం ద్వారా రైతులకు వ్యవసాయ ప్రయోజనం కోసం అద్దె సేవలను అందించడానికి ఎంపిక చేసిన 15,000 మహిళా ఎస్హెచ్జిలకు డ్రోన్లను అందించాలని లక్ష్యంగా పెట్టుకున్నవికసిత భారత్ సంకల్ప్ యాత్రలో లబ్ధిదారులతో పరస్పర చర్చ సందర్భంగా నవంబర్ 30న ఆయన నమో డ్రోన్ దీదీని ప్రారంభించారు. ఈ వినూత్న కార్యక్రమం రైతులకు ద్రవ ఎరువులు మరియు పురుగుమందులను పిచికారీ చేయడానికి డ్రోన్లను సులభంగా అందుబాటులో ఉంచడమే కాకుండా, మహిళా సాధికారత మరియు గ్రామీణ శ్రేయస్సుకు దోహదం చేస్తుంది. ఇది భారతదేశం డ్రోన్ ఏరోనాటిక్స్, హెల్ప్డ్రోన్ తయారీ స్టార్టప్లకు తయారీ సౌకర్యాలను సెటప్ చేయడానికి ప్రోత్సాహాన్ని ఇస్తుంది. దేశంలోని మారుమూల ప్రాంతాలలో డ్రోన్ పైలట్లు, డ్రోన్ మెకానిక్ల కోసం ఉపాధి వెంచర్లను సృష్టించడం ద్వారా మహిళలు, యువతకు ఉద్యోగ అవకాశాలను పెంపొందిస్తుంది. అదే సమయంలో గ్రామీణ, పట్టణ ఆర్థిక వ్యవస్థలకు పరిపుష్ఠిని ఇస్తుంది.ఎఫెక్టివ్ కమ్యూనికేషన్ అనేది ఏదైనా విలక్షణమైన చొరవను విజయవంతంగా అమలు చేయడానికి వెన్నెముక. దేశవ్యాప్తంగా వికసిత భారత్ సంకల్ప్ యాత్రలో భాగంగా 15 నవంబర్ 2023 నుండి డ్రోన్లు ప్రారంభ ఆకర్షణగా మారాయి. యాత్ర సందర్భంగా అన్ని రాష్ట్రాలలో 50,000 కంటే ఎక్కువ డ్రోన్ ప్రదర్శనలు జరిగాయి. ఈ ప్రదర్శనలు తమ వ్యవసాయ కార్యకలాపాలలో ఈ కొత్త సాంకేతికతను అవలంబించడానికి రైతులలో అధికంగా ఆసక్తిని రేకెత్తించాయి. ‘డ్రోన్ మూమెంట్’ భారతదేశ వ్యవసాయ రంగానికి రెక్కలు ఇచ్చింది. భారతదేశం కొత్త పథంలో వృద్ధి, సంపూర్ణ అభివృద్ధిలో భాగమైనందుకు ఇది నాకు గొప్ప గర్వకారణం, సంతృప్తిని ఇస్తుంది. అవును, నేను నమ్ముతున్నాను, ప్రపంచంలోనే అత్యంత వేగంగా అభివృద్ధి చెందుతున్న ఆర్థిక వ్యవస్థగా మారడానికి మనం సిద్ధంగా ఉన్నామని.
– డాక్టర్ మన్సుఖ్ మాండవీయ
కేంద్ర రసాయనాలు, ఎరువుల శాఖ మంత్రి
ఈ రోజుల్లో డొల్ల సాహిత్యం ఇలాగే అమ్ముడుపోతోంది నాగిని కందాల