ఉపాధి కల్పనతో పాటు ఉపాధిని మెరుగుపరచడం ప్రభుత్వ ప్రాధాన్యత. దేశ ంలో ఉపాధి కల్పన కోసం భారత ప్రభుత్వం పద హారు పథకాలు ఉన్నాయి. దేశాన్ని స్వావలం బనగా మార్చడానికి ఉపాధి అవకాశాలను సృష్టిం చడానికి వివిధ దీర్ఘకాలిక పథకాలు, కార్యక్రమాలు విధానాలతో కూడిన ప్రయత్నాలు పూర్తిగా బెడిసికొట్టాయి. సామాజిక భద్రతా ప్రయోజనాలు మరియు ఉపాధి నష్టాన్ని పునరుద్ధరించడంతోపాటు కొత్త ఉపాధి కల్పన కోసం యజమానులను ప్రోత్సహించడానికి ఆత్మనిర్భర్ భారత్ రోజ్గార్ యోజన అక్టోబర్, 2020 నుండి అమలులోకి వచ్చింది. ప్రధాన మంత్రి రోజ్గర్ ప్రోత్సాహన్ యోజన .2016 నుండి కొత్త ఉపాధి కల్పన కోసం యజమానులను ప్రోత్సహించడానికి ప్రారంభించబడింది. 31 మార్చి, 2019 వరకు నమోదు చేసుకున్న లబ్ధిదారులు పథకం కింద నమోదు చేసుకున్న తేదీ నుండి 3 సంవత్సరాల పాటు ప్రయోజనం పొందడం . జాబ్ మ్యాచింగ్, కెరీర్ కౌన్సెలింగ్, వొకేషనల్ గైడెన్స్, స్కిల్ డెవలప్మెంట్ కోర్సులపై సమాచారం, అప్రెంటిస్షిప్, ఇంటర్న్షిప్లు మొదలైన అనేక రకాల కెరీర్ సంబంధిత సేవలను అందించడానికి నేషనల్ ఎంప్లాయ్మెంట్ సర్వీస్ యొక్క పరివర్తన కోసం ప్రాజెక్ట్. గరీబ్ కళ్యాణ్ రోజ్గార్ అభియాన్ అనేది 125 రోజుల అభియాన్, మోడీ 2020 జూన్ 20న తిరిగి వచ్చిన వలస కార్మికుల సమస్యలను మరియు అదేవిధంగా కోవిడ్ మహమ్మారి ద్వారా ప్రభావితమైన గ్రామీణ జనాభా సమస్యలను పరిష్కరించే లక్ష్యంతో ప్రారంభించారు.
ఆపదలో ఉన్నవారికి తక్షణ ఉపాధి, జీవనోపాధి అవకాశాలను కల్పించడం, ఎంపిక చేసిన 116 జిల్లాల్లో 25 పనులపై దృష్టి సారించడం ద్వారా ఆదాయ ఉత్పత్తి కార్యకలాపాలను పెంచడానికి దీర్ఘకాలిక జీవనోపాధి అవకాశాలను పెంపొందించడానికి ప్రజా మౌలిక సదుపాయాలు జీవనోపాధి ఆస్తుల కల్పనతో గ్రామాలను నింపడం. ఆజీవిక – జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ జూన్ 2011లో భారత ప్రభుత్వం గ్రామీణాభివృద్ధి మంత్రిత్వ శాఖ ద్వారా ప్రారంభించబడింది. ప్రపంచ బ్యాంక్ పెట్టుబడి మద్దతు ద్వారా కొంత భాగం సహాయంతో, ఈ మిషన్ సమర్థవంతమైన మరియు సమర్థవంతమైన సంస్థాగత వేదికలను సృష్టించడం లక్ష్యంగా పెట్టుకుంది. గ్రామీణ పేదలు, స్థిరమైన జీవనోపాధి మెరుగుదలలు మరియు ఆర్థిక సేవలకు మెరుగైన ప్రాప్యత ద్వారా గృహ ఆదాయాన్ని పెంచడానికి వీలు కల్పిస్తుంది. దీన్ దయాళ్ ఉపాధ్యాయ గ్రామీణ కౌశల్య యోజన అనేది సెప్టెంబరు, 2014 నుండి జాతీయ గ్రామీణ జీవనోపాధి మిషన్ కింద గ్రామీణ పేద యువత కోసం ప్లేస్మెంట్ లింక్డ్ స్కిల్ డెవలప్మెంట్ ప్రోగ్రామ్. 15-35 సంవత్సరాల వయస్సు గల గ్రామీణ యువత ఈ పథకం కిందకు వస్తారు. ఆర్సెటి లు గ్రామీణ స్వయం ఉపాధి శిక్షణా సంస్థలు, గ్రామీణాభివృద్ధి శాఖ యొక్క చొరవ, దేశంలోని ప్రతి జిల్లాలో గ్రామీణ యువతకు శిక్షణ మరియు నైపుణ్యం పెంపుదలను అందించడానికి ప్రత్యేక మౌలిక సదుపాయాలను కలిగి ఉంది.
లాక్-డౌన్ కారణంగా ప్రతికూలంగా ప్రభావితమైన వారి వ్యాపారాలను పునఃప్రారంభించేందుకు, పట్టణ ప్రాంతాల్లో విక్రయిస్తున్న వీధి వ్యాపారులకు కొలేటరల్ ఫ్రీ వర్కింగ్ క్యాపిటల్ లోన్ను అందించడానికి జూన్ 01, 2020 నుండి ప్రధాన మంత్రి వీధి వ్యాపారుల ఆత్మ నిర్భర్ నిధి . పట్టణ పేద కుటుంబాల పేదరికం మరియు దుర్బలత్వాన్ని తగ్గించడం ద్వారా వారు లాభదాయకమైన స్వయం ఉపాధి మరియు నైపుణ్యం కలిగిన వేతన ఉపాధి అవకాశాలను పొందడం ద్వారా వారి జీవనోపాధిని స్థిరమైన ప్రాతిపదికన, పేదల యొక్క బలమైన అట్టడుగు స్థాయి సంస్థలను నిర్మించడం ద్వారా వారి జీవనోపాధి గణనీయంగా మెరుగుపడుతుంది. పట్టణ నిరాశ్రయులైన వారికి దశలవారీగా అవసరమైన సేవలతో కూడిన ఆశ్రయాలను అందించడం ఈ మిషన్ లక్ష్యం. ప్రధాన్ మంత్రి ముద్ర యోజన అనేది కార్పొరేట్, వ్యవసాయేతర చిన్న/సూక్ష్మ పరిశ్రమలకు 10 లక్షల వరకు రుణాలు అందించడానికి ఏప్రిల్ 8, 2015న గౌరవనీయులైన ప్రధాన మంత్రి ప్రారంభించిన పథకం. ఈ రుణాలు కింద ముద్ర రుణాలుగా వర్గీకరించబడ్డాయి. ఈ రుణాలను వాణిజ్య బ్యాంకులు, ఆర్ఆర్బి, స్మాల్ ఫైనాన్స్ బ్యాంకులు, ఎమెఫై లు మరియు ఎన్బిఎఫ్సి అందిస్తాయి. పిఎంఎంవై ఆధ్వర్యంలో, ముద్ర ‘శిశు’, ‘కిషోర్’ మరియు ‘తరుణ్’ అనే మూడు ఉత్పత్తులను రూపొందించింది, లబ్ధిదారుల మైక్రో యూనిట్ / వ్యవస్థాపకుడి వృద్ధి / అభివృద్ధి మరియు నిధుల అవసరాలను సూచించడానికి మరియు తదుపరి వాటికి సూచన పాయింట్ను కూడా అందిస్తుంది.
గ్రాడ్యుయేషన్ / పెరుగుదల దశ. ఆర్థిక మంత్రి నిర్మలా సీతారామన్ 14 కీలక రంగాలలో ఉత్పత్తి లింక్డ్ ఇన్సెంటివ్ పథకాల కోసం 1.97 లక్షల కోట్లు, జాతీయ తయారీ రంగ ఛాంపియన్లను సృష్టించడానికి మరియు 60 లక్షల కొత్త ఉద్యోగాలను సృష్టించడానికి వచ్చే ఐదేళ్లలో 30 లక్షల కోట్లు అదనపు ఉత్పత్తిని ప్రకటించారు. వివిధ ఆర్థిక మండలాలకు మల్టీమోడల్ కనెక్టివిటీ మౌలిక సదుపాయాలను అందించడం కోసం గతిశక్తి నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్ అక్టోబర్ 2021న ప్రారంభించబడింది. ఆర్థిక వ్యవహారాలపై క్యాబినెట్ కమిటీ 21 అక్టోబర్ 2021న పిఎం గతిశక్తి నేషనల్ మాస్టర్ ప్లాన్ అమలుకు ఆమోదం తెలిపింది. గతిశక్తి అనేది ఆర్థిక వృద్ధి మరియు స్థిరమైన అభివృద్ధికి ఒక రూపాంతర విధానం. ఈ విధానం రైల్వేలు, రోడ్లు, ఓడరేవులు, జలమార్గాలు, విమానాశ్రయాలు, మాస్ ట్రాన్స్పోర్ట్ లాజిస్టిక్స్ ఇన్ఫ్రాస్ట్రక్చర్ అనే 7 ఇంజిన్ల ద్వారా నడపబడుతుంది. మోడీ అధికారంలోకి వచ్చినప్పటి నుండి ఎక్కడా వంద మందికి ఒకే చోట పని దొరికే పరిస్థితి లేదు. ఒక్కటంటే ఒక్క పబ్లిక్ రంగ సంస్థను నెలకొలపలేదు. హర్యానా భారతదేశంలో 37.4% అత్యధిక నిరుద్యోగిత రేటును కలిగి ఉంది, ఉద్యోగ కల్పన లేకుండా వేగవంతమైన పట్టణీకరణ, శ్రామిక శక్తి నైపుణ్యాలు పరిశ్రమ అవసరాల మధ్య అసమతుల్యత, ప్రత్యామ్నాయ ఉపాధి మార్గాలు లేకుండా సాంప్రదాయ వ్యవసాయ పద్ధతులు క్షీణించడం వంటి అనేక కారణాల ఫలితంగా ఈ సంఖ్య ఏర్పడింది. పర్యవసానాలు తీవ్రంగా ఉంటాయి, పేదరికం, సామాజిక అశాంతి మరియు నేరాల పెరుగుదలకు దారి తీస్తుంది, ముఖ్యంగా యువతను ప్రభావితం చేస్తుంది. కార్పొరేట్ హబ్లకు ప్రసిద్ధి చెందిన గురుగ్రామ్ వంటి నగరాలు ఉన్నప్పటికీ, రాష్ట్రంలో నిరుద్యోగం ప్రబలంగా ఉన్న విస్తారమైన గ్రామీణ ప్రాంతాలు కూడా ఉన్నాయి.
పట్టణ గ్రామీణ ఉపాధి అవకాశాల మధ్య అసమానత పరిస్థితిని మరింత తీవ్రతరం చేస్తుంది. హర్యానాలో భయంకరమైన నిరుద్యోగం రేటు తక్షణ వ్యూహాత్మక జోక్యాలు అవసరమయ్యే ఒక ముఖ్యమైన ఆందోళనగా మిగిలిపోయింది. భారతదేశంలో అత్యధిక నిరుద్యోగిత రేటు ఉన్న కేంద్రపాలిత ప్రాంతం ఢిల్లీ, అందుబాటులో ఉన్న డేటా ప్రకారం 20.8% నిరుద్యోగిత రేటు ఉంది. ఢిల్లీ, జాతీయ రాజధానిగా, సమాచార సాంకేతికత, సేవలు మరియు తయారీతో సహా వివిధ పరిశ్రమలకు కేంద్రంగా ఉంది. ఒక ముఖ్యమైన ఆర్థిక కేంద్రంగా ఉన్నప్పటికీ, ఢిల్లీలో నిరుద్యోగ రేటు ఉద్యోగ సృష్టి ఆర్థికాభివృద్ధిలో విస్తృత సవాళ్లను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఢిల్లీ ప్రభుత్వం ఈ సమస్యను పరిష్కరిం చడానికి వివిధ రంగాలలో పని చేస్తోంది, ఉద్యో గార్ధులను యజమానులతో అనుసంధానించడానికి జాబ్ పోర్టల్లను ప్రారంభించడం మరియు స్టార్టప్లు, వ్యవస్థాపకతను ప్రోత్సహించే కార్యక్రమాలు. పరిశ్రమ అవసరా లకు అనుగుణంగా విద్యను సమలేఖనం చేయడానికి నైపుణ్యా భివృద్ధి కార్యక్రమాలు కూడా నొక్కిచెప్ప బడుతున్నాయి. అయినప్పటికీ, అధిక జీవన వ్యయం, ఉద్యోగాల కోసం పోటీ పొరుగు రాష్ట్రాల నుండి ఉద్యోగార్ధుల ప్రవాహం కేంద్ర పాలిత ప్రాంతంలో నిరుద్యోగ సవాళ్లకు దోహదం చేస్తాయి.
డా. ముచ్చుకోటసురేష్బాబు,
అధ్యక్షులు, ప్రజా సైన్స్ వేదిక
