అంతరిక్ష పరిశోధనలో భారతదేశం తన విజయవంతమైన ప్రయాణాన్ని కొనసాగిస్తోంది. చంద్రుడిపైకి, అంగారక గ్రహంపైకి రాకెట్లను విజయవంతంగా పంపిన ఇస్రో, ప్రపంచ అంతరిక్ష రంగంలో ఒక ముఖ్యమైన శక్తిగా ఎదిగింది. ఇప్పుడు ఇస్రో తన తదుపరి పెద్ద లక్ష్యమైన మానవసహిత అంతరిక్ష యానంపై దృష్టి పెట్టింది. ఈ లక్ష్యాన్ని సాధించడానికి, ఇస్రో లడఖ్లోని త్సోకర్ లోయలో ‘హిమాలయన్ ఔట్పోస్ట్ ఫర్ ప్లానెటరీ ఎక్స్ప్లోరేషన్’ (హోప్) అనే అత్యాధునిక అనలాగ్ మిషన్ను మొదలుపెట్టింది. అనలాగ్ స్పేస్ మిషన్ అంటే, ఇతర గ్రహాలపై లేదా అంతరిక్షంలో ఉండే పరిస్థితులను భూమిపైనే కృత్రిమంగా సృష్టించి అధ్యయనం చేయడం. ఇది శాస్త్రవేత్తలకు, అంతరిక్ష సంస్థలకు ఒక నియంత్రిత వాతావరణంలో మానవ, రోబోటిక్ అంతరిక్ష అన్వేషణకు సంబంధించిన వివిధ అంశాలను పరిశీలించడానికి, ప్రయోగాలు చేయడానికి ఒక ప్రత్యేకమైన అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది.
హోప్ మిషన్ కేవలం ఒక సాధారణ ప్రయోగం కాదు: ఇది భవిష్యత్తులో మన వ్యోమగాములను సురక్షితంగా అంతరిక్షంలోకి పంపడానికి చేసే ఒక సమగ్ర రిహార్సల్. భవిష్యత్ అంతరిక్ష యాత్రలకు అవసరమైన శిక్షణ, పరిశోధనలను ఇది అందిస్తుంది. ఈ మిషన్ను జూలై 31, 2025న ఇస్రో చైర్మన్, అంతరిక్ష శాఖ కార్యదర్శి డాక్టర్ వి. నారాయణన్ ప్రారంభించారు. గౌరవనీయ ప్రధానమంత్రి శ్రీ నరేంద్ర మోదీ దార్శనికతకు అనుగుణంగా, భారతీయ పరిశ్రమల నుండి ఎక్కువ భాగస్వామ్యం కోసం అంతరిక్ష రంగాన్ని తెరిచామని కూడా ఆయన పేర్కొన్నారు. ఇస్రో చైర్మన్ చెప్పినట్లుగా, ఈ మిషన్ భారతదేశ భవిష్యత్ అంతరిక్ష లక్ష్యాలకు బలమైన పునాదిని వేస్తోంది.
ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు భాగస్వామ్యంతో ‘హోప్’ ప్రాజెక్ట్:
ఈ ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్ట్ కేవలం ఇస్రో సొంతం కాదు. ఇది బెంగళూరుకు చెందిన ప్రైవేట్ సంస్థ ‘ప్రోటోప్లానెట్’ సహకారంతో ఏర్పాటు చేయబడింది. ఇస్రోలోని హ్యూమన్ స్పేస్ ఫ్లైట్ సెంటర్ ఈ ప్రాజెక్ట్కు అవసరమైన మార్గదర్శకత్వం, ఆర్థిక సహకారాన్ని అందిస్తోంది. ప్రభుత్వ-ప్రైవేటు సంస్థల భాగస్వామ్యం భారత అంతరిక్ష పరిశోధనలో ఒక కొత్త ఒరవడిని సృష్టిస్తోంది. ఈ భాగస్వామ్యం ద్వారా ఇస్రో, యువ స్టార్టప్ల నైపుణ్యంతో పరిశోధనలను మరింత వేగవంతం చేస్తోంది. ఈ మిషన్ గగన్యాన్ మిషన్తో పాటు, 2040 నాటికి చంద్రుడిపైకి భారతీయులను పంపాలనే ఇస్రో లక్ష్యానికి ఒక కీలకమైన మెట్టు. అంతరిక్షంలోకి వెళ్లే ముందు మానవ శరీరం అంతరిక్ష పరిస్థితులకు ఎలా స్పందిస్తుందో అర్థం చేసుకోవడం చాలా ముఖ్యం. గతంలో ఇస్రో ‘లడఖ్ హ్యూమన్ అనలాగ్ మిషన్’, ‘అనుగామి’ వంటి చిన్న స్థాయి అధ్యయనాలు నిర్వహించినప్పటికీ, ‘హోప్’ మిషన్ వాటికి ఒక పూర్తిస్థాయి, సమగ్రమైన కొనసాగింపు.
త్సోకర్ లోయ – అంతరిక్షానికి ఆదర్శవంతమైన వాతావరణం:
లడఖ్లోని త్సోకర్ లోయ ఈ ప్రయోగానికి ఒక సరైన ప్రదేశం. ఇక్కడ ఉన్న వాతావరణం అంగారక గ్రహంపై ఉండే పరిస్థితులకు చాలా దగ్గరగా ఉంటుంది. ఈ ప్రాంతాన్ని జాగ్రత్తగా ఎంచుకోవడానికి గల కారణాలను ఇస్రో శాస్త్రవేత్తలు వివరించారు. సముద్ర మట్టానికి 4,530 మీటర్ల ఎత్తులో ఉన్న ఈ ప్రదేశంలో అధిక అతి నీలలోహిత కిరణాలు, తక్కువ గాలి పీడనం, విపరీతమైన చలి, ఉప్పు నేలలు ఉంటాయి. ఇవన్నీ అంతరిక్షంలో ఎదురయ్యే సవాళ్లను ముందుగానే అంచనా వేయడానికి సహాయపడతాయి. ఇక్కడి వాతావరణ పీడనం సముద్ర మట్టంతో పోలిస్తే కేవలం 60% మాత్రమే ఉంటుంది. ఇది అంతరిక్షంలో ఉండే పరిస్థితులను అనుకరించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. అంతేకాకుండా, ఇక్కడ పగలు, రాత్రి ఉష్ణోగ్రతలలో తీవ్రమైన మార్పులు ఉంటాయి. పగటిపూట ఉష్ణోగ్రత 25 డిగ్రీల సెల్సియస్ వరకు ఉంటే, రాత్రిపూట మైనస్ 20 డిగ్రీల సెల్సియస్ కంటే తక్కువకు పడిపోతుంది. ఈ పరిస్థితులు చంద్రుడి ఉపరితలంపై ఉండే పరిస్థితులను పోలి ఉంటాయి. ఈ వాతావరణంలో వ్యోమగాముల కోసం నిర్మించిన నివాస గదులు, వాటిలో ఉపయోగించే పరికరాలు ఎలా పనిచేస్తాయో తెలుసుకోవడానికి ఇది ఒక గొప్ప అవకాశం. త్సోకర్ లోయలోని ఉప్పు నేలలు అంగారక గ్రహంపై ఉండే ఉపరితలం నిర్మాణాన్ని పోలి ఉంటాయి. ఇది భవిష్యత్ అంగారక మిషన్లకు అవసరమైన రోవర్లు, సాంకేతిక పరికరాలను పరీక్షించడానికి ఉపయోగపడుతుంది.
మిషన్ లక్ష్యాలు- లోతైన పరిశోధనలు:
‘హోప్’ మిషన్లో భాగంగా, ఒక చిన్న బృందం 10 నుంచి 15 రోజుల పాటు ఒక ప్రత్యేకమైన నివాస గదిలో పూర్తి ఏకాంతంలో ఉంటుంది. ఈ నివాస గదిలో రెండు భాగాలు ఉంటాయి. ఒకటి 8 మీటర్ల వెడల్పు ఉన్న ప్రధాన నివాస గది, మరొకటి 5 మీటర్ల వెడల్పు ఉన్న సహాయక గది. ఈ గదులు వ్యోమగాములకు అవసరమైన అన్ని సౌకర్యాలను కల్పిస్తాయి. ఈ సమయంలో, ఇండియన్ ఇన్స్టిట్యూట్ ఆఫ్ స్పేస్ సైన్స్ అండ్ టెక్నాలజీ, ఐఐటీలు, ఇన్స్టిట్యూట్ ఫర్ ఏరోస్పేస్ మెడిసిన్ వంటి ప్రతిష్టాత్మక సంస్థల పరిశోధకులు వ్యోమగాముల శారీరక, మానసిక మార్పులను నిశితంగా పరిశీలిస్తారు. దీనిలో భాగంగా, ఎపిజెనెటిక్స్ (జన్యువులలో మార్పులు), మైక్రోబయల్ అనాలిసిస్ (సూక్ష్మజీవుల విశ్లేషణ), ఆస్ట్రోబయాలజీ (అంగారక గ్రహంపై జీవం ఉనికి పరిశోధన) వంటి అంశాలపై లోతైన పరిశోధనలు నిర్వహిస్తారు.
పరిశోధనా ఫలితాల ఉపయోగాలు:
ఈ సమాచారం భవిష్యత్తులో వ్యోమగాముల ఆరోగ్య సంరక్షణకు అవసరమైన నియమాలను రూపొందించడానికి ఉపయోగపడుతుంది. అంతేకాకుండా ఈ అధ్యయనం ద్వారా సేకరించిన డేటా, భవిష్యత్ అంతరిక్ష ప్రయాణాలలో వ్యోమగాముల ఆహారపు అలవాట్లు, వ్యాయామ ప్రణాళికలు, మానసిక ఆరోగ్య చికిత్సలను రూపొందించడానికి కూడా సహాయపడుతుంది.
భవిష్యత్ లక్ష్యాలకు ‘హోప్’ పాత్ర:
‘హోప్’ మిషన్ ద్వారా సేకరించిన విలువైన సమాచారం భారత భవిష్యత్ అంతరిక్ష కార్యక్రమాలకు బలమైన పునాదిగా నిలుస్తుంది. ఇది గగన్యాన్ మిషన్ విజయానికి, వ్యోమగాముల భద్రతకు అవసరమైన ఆరోగ్య, మానసిక సమాచారాన్ని అందిస్తుంది. అంతేకాకుండా 2035 నాటికి నిర్మించాలనుకుంటున్న భారతీయ అంతరిక్ష కేంద్రం కోసం నివాస గది నమూనాలు, లైఫ్-సపోర్ట్ ప్రోటోకాల్స్ వంటివి ఇక్కడ పరీక్షించబడతాయి. అలాగే, 2040 నాటికి చంద్రుడిపై మనిషిని పంపాలన్న మన కలలకు ‘హోప్’ ఒక ముందడుగు. ఇక్కడ జరిగే నమూనాల సేకరణ, రోవర్ల ప్రయోగం వంటి అనుకరణలు చంద్రుడిపై భవిష్యత్ యాత్రలకు ఒక పటిష్టమైన పునాదిని వేస్తాయి. ఈ మిషన్ భారతదేశపు అంతరిక్ష పరిశోధనలు కేవలం ఉపగ్రహ ప్రయోగాలకు మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, మానవ అంతరిక్ష యాత్రల వైపు దూసుకెళ్తున్నాయని చాటి చెబుతోంది.
సవాళ్లు- పరిష్కారాలు:
ఈ ప్రాజెక్ట్ అనేక సవాళ్లను ఎదుర్కొంటుంది. అధిక ఎత్తులో ఆక్సిజన్ కొరత కారణంగా వ్యోమగాములకు అనారోగ్య సమస్యలు రావచ్చు. ఒంటరితనం, పరిమిత వనరులు వారి మానసిక ఆరోగ్యంపై ప్రభావం చూపవచ్చు. అలాగే, తీవ్రమైన చలిలో పరికరాలు పనిచేయకపోవడం ఒక పెద్ద సమస్య. ఈ సవాళ్లను అధిగమించడానికి, వ్యోమగాముల ఆరోగ్యాన్ని నిరంతరం పర్యవేక్షించడానికి అధునాతన సాంకేతిక పరికరాలను ఉపయోగిస్తారు. మానసిక ఆరోగ్య నిపుణుల సహాయంతో, వ్యోమగాములకు ప్రత్యేక శిక్షణ ఇస్తారు. భవిష్యత్తులో ఈ మిషన్ల వ్యవధిని పెంచి, మరిన్ని కఠినమైన ప్రయోగాలను నిర్వహించాలని ఇస్రో ప్రణాళికలు వేస్తోంది.
చిన్న అడుగుతో మొదలైన ‘హోప్’ మిషన్, ఆత్మనిర్భర్ భారత్కు, అంతరిక్ష రంగంలో మన దేశం శక్తిగా ఎదగడానికి గొప్ప నిదర్శనం. హిమాలయాల అంచున మొదలైన ఈ ప్రయాణం, భవిష్యత్తులో విశ్వాంతరాలను చేరుకోవడానికి మనకు గొప్ప స్ఫూర్తినిస్తుంది.
