ఈ నెల అక్టోబర్ 14 న జైసల్మేర్ లో 26 మంది, కర్నూలులో నేడు 20 మంది ప్రయాణీకులను బలిగొన్న రెండు ప్రైవేట్ ఏసీ బస్సుల అగ్నిప్రమాదాలు దేశ రహదారి భద్రతపై తీవ్రమైన, అత్యవసరమైన చర్చను లేవనెత్తుతున్నాయి. కేవలం పది రోజుల వ్యవధిలో జరిగిన ఈ రెండు ఘోర ప్రమాదాలు… భారతీయ ప్రయాణీకులకు విలాసవంతమైన ప్రయాణంగా భావించే ఏసీ స్లీపర్ బస్సులలోని దాగి ఉన్న ప్రమాదాలను కళ్లకు కట్టాయి. ఇది కేవలం ప్రమాదం కాదు, వ్యవస్థీకృత వైఫల్యం అని చెప్పక తప్పదు.
భద్రతా నిబంధనలను బేఖాతరు చేస్తూ, కేవలం లాభార్జనే ధ్యేయంగా నడుస్తున్న ప్రైవేట్ బస్సుల కార్యకలాపాల తీరు భయానకంగా ఉంది.
నిబంధనల ప్రకారం కనీసం రెండు ద్వారాలు, తప్పనిసరిగా పని చేసే అత్యవసర నిష్క్రమణ మార్గం (Emergency Exit) ఉండాలి. కానీ, అనేక ఏసీ స్లీపర్ బస్సులు కేవలం ఒకే ద్వారంతో నడుస్తున్నాయి. ఇరుకైన కారిడార్లలో, పక్కపక్కనే ఏర్పాటు చేసిన స్లీపర్ బెర్త్ల వల్ల అగ్నిప్రమాదం జరిగినప్పుడు ప్రయాణీకులు తక్షణం బయటపడటం అసాధ్యమవుతోంది. అత్యవసర ద్వారాలు చాలా సందర్భాలలో పనిచేయకుండా మూసివేయడం లేదా సామానుతో నిండిపోవడం జరుగుతోంది.
ఈ ప్రమాదాలకు ప్రధాన కారణాలుగా నాసిరకం విద్యుత్ వైరింగ్, అనధికారిక మార్పులు (Unauthorized Modifications), మరియు సులభంగా మంటలు అంటుకునే అంతర్గత సామగ్రి కనిపిస్తున్నాయి. జైసల్మేర్ ప్రమాదంలో ఏసీ వ్యవస్థలో షార్ట్ సర్క్యూట్ కారణమని నివేదికలు చెబుతున్నాయి. వాహనం రిజిస్టర్ అయింది నాన్-ఏసీగా, కానీ ఏసీగా మార్చారు. కర్నూలు ప్రమాదం, బైక్ ఢీకొట్టడం వల్ల ఇంధన ట్యాంక్ పగిలి మంటలు వ్యాపించినట్లు తెలుస్తోంది. ప్రమాద కారణం ఏదైనా, మంటలు క్షణాల్లో బస్సును చుట్టుముట్టడానికి కారణం లోపల ఉన్న అత్యంత మండే గుణం గల ప్లాస్టిక్, ఫ్యాబ్రిక్ పదార్థాలే. ఇది నిబంధనలకు విరుద్ధం అయినప్పటికీ, తనిఖీ వ్యవస్థలు వీటిని పట్టించుకోవడం లేదు.
ప్రతి ప్రమాదం తరువాత, ప్రభుత్వం తూతూ మంత్రంగా విచారణ కమిటీలను నియమించడం, ఎక్స్-గ్రేషియా ప్రకటించడం పరిపాటి. కానీ, రోడ్డుపై నడుస్తున్న ప్రతి ప్రైవేట్ బస్సు నిరంతరం తనిఖీ చేయాల్సిన రవాణా శాఖ (Transport Department) మరియు ఇతర ఏజెన్సీలు ఏమి చేస్తున్నాయి? బస్ బాడీ కోడ్ (Bus Body Code) వంటి భద్రతా ప్రమాణాలు కాగితాలకే పరిమితం అవుతున్నాయి. కొన్ని వందల మందిని బలి తీసుకున్న తర్వాత కూడా నిబంధనల అమలులో చిత్తశుద్ధి లోపిస్తోంది.
పరిస్థితి ఇలా ఉన్నప్పుడు, ప్రయాణీకులుగా మనమే మేల్కోవాలి. ఏసీ బస్సులో ప్రయాణించవలసి వస్తే, టికెట్ బుక్ చేసేటప్పుడే బస్సు మోడల్ మరియు భద్రతా అంశాల గురించి తెలుసుకోవాలి.
బస్సు ఎక్కిన వెంటనే చేయవలసిన అతి ముఖ్యమైన పని:
* అత్యవసర నిష్క్రమణ ద్వారం (Emergency Exit) ఎక్కడుందో చూడండి.
* ఆ ద్వారం సులభంగా తెరవడానికి వీలుగా ఉందో లేదో, దాని ముందు ఎలాంటి సామాను అడ్డుగా లేదో నిర్ధారించుకోండి.
* సాధ్యమైతే, డ్రైవర్ లేదా సహాయకుడిని అత్యవసర నిష్క్రమణ గురించి అడగండి.
* అగ్నిమాపక పరికరం (Fire Extinguisher) ఎక్కడ ఉందో చూసుకోండి.
ప్రభుత్వాలు మెరుగైన నియంత్రణలను అమలు చేస్తాయని ఆశించడం కన్నా, ప్రయాణీకులుగా మన ప్రాణాలను మనం రక్షించుకునే నైపుణ్యాన్ని పెంచుకోవడం ఈ దేశంలో తప్పనిసరిగా మారుతోంది. ఈ దురదృష్టకరమైన నిజం వేలాది మంది ప్రాణాలను పణంగా పెడుతోంది. రోడ్డు ప్రయాణం విలాసంగా కాకుండా, ఓ భయానక పరీక్షలా మారడానికి కారణమైన ఈ నిర్లక్ష్యానికి ఎవరు బాధ్యత వహిస్తారు? ప్రభుత్వం తక్షణమే రహదారి భద్రతపై నిబంధనల అమలును బలోపేతం చేయాలి మరియు ప్రైవేట్ బస్సుల తనిఖీలను కఠినతరం చేయాలి.
