తెలుగు సాహిత్యం అనాదిగా మహోన్నత ప్రవాహం. నాటి పద్య కవితా వైభవం నుండి ఆధునిక వచన కవిత్వం, కథానిక, నవలల వైవిధ్యం వరకు తెలుగు సాహిత్య ఖజానా అపారమైనది. అయితే, నేటి డిజిటల్ యుగంలో, సమాచార విప్లవం, పాశ్చాత్యీకరణ ప్రభావాల నేపథ్యంలో, తెలుగు సాహిత్యం వెనుకబాటుకు గురవుతోందా? అసలు ‘వెనుకబాటు’ అంటే ఏమిటి? నాణ్యతలో కొరవడటమా, లేదా పాఠకుల ఆదరణ తగ్గటమా? ఈ ప్రశ్నలకు సమాధానం వెతకడం వర్తమాన సామాజిక, సాంస్కృతిక పరిశీలన అవసరాన్ని తెలియజేస్తుంది. తెలుగు సాహిత్య పఠన సంస్కృతి క్షీణిస్తోందనే ఆవేదన సాహితీ వర్గాలలో బలంగా వినిపిస్తోంది.
సాహిత్యం వెనుకబాటుకు గల ప్రధాన కారణాలు ఏమయి ఉండొచ్చు? తెలుగు సాహిత్య పూర్వవైభవం వర్తమానంలో కొంత మందగించడానికి పలు అంశాలు దోహదం చేస్తున్నాయి. ఈ కారణాలు కేవలం సాహిత్య ప్రపంచానికి మాత్రమే పరిమితం కాకుండా, సమాజంలో వచ్చిన పెనుమార్పులను ప్రతిబింబిస్తాయి. పాఠకుల ఆసక్తి పఠన వేదికల్లో మార్పులు మొదటి కారణం. నేటి యువతరం, ముఖ్యంగా పట్టణ ప్రాంతాల పాఠకులు, సమాచారాన్ని వేగంగా, సులభంగా అందిపుచ్చుకోవడానికి అలవాటు పడ్డారు. నవలలు, దీర్ఘ కథలు చదవడానికి అవసరమైన ఏకాగ్రత, సమయం కొరవడుతోంది. దీని స్థానంలో సోషల్ మీడియా, వీడియోలు, చిన్నపాటి రచనలు (బ్లాగులు) తక్షణ వినోదాన్ని అందించే ఇతర డిజిటల్ వేదికలు ఆక్రమించాయి. తెలుగు సాహిత్య పఠనం ఒక ‘సాంస్కృతిక ఆవశ్యకత’గా కాకుండా ఒక ఐచ్ఛిక అంశంగా మారింది. అంతర్జాలంలో విపరీతమైన కంటెంట్ లభ్యత వలన, పాఠకులు తెలుగు సాహిత్యం కంటే ఆంగ్ల రచనలు, లేదా ఇతర ప్రపంచ భాషల అనువాదాలపై ఎక్కువ ఆసక్తి చూపుతున్నారు.
సాహిత్యానికి ఆర్థిక, సాంస్కృతిక ప్రోత్సాహం దొరకకపోవడం మరొక కారణం. సాహితీ సృజనకు, పరిశోధనకు తగిన ఆర్థిక మద్దతు లేకపోవడం కీలక కారణం. తెలుగు రచయితలు తమ రచనలపై మాత్రమే ఆధారపడి జీవించడం దాదాపు అసాధ్యంగా మారింది. దీనివలన రచయితలు తమ సమయాన్ని, ప్రతిభను జీవనోపాధి కోసం కేటాయించవలసి వస్తుంది. ప్రచురణ రంగంలో కూడా, నాణ్యత కంటే మార్కెట్ విలువలకు అధిక ప్రాధాన్యత లభిస్తోంది. ప్రభుత్వం నుండి, లేదా ప్రైవేటు సంస్థల నుండి సాహిత్య పరిశోధనలకు, వినూత్న రచనలకు లభించే ప్రోత్సాహకాలు (ఫెలోషిప్లు, గ్రాంట్లు) చాలా తక్కువగా ఉన్నాయి. ఈ ఆర్థిక ప్రోత్సాహం లేమి వలన, యువతరం సాహిత్యాన్ని ఒక వృత్తిగా ఎంచుకోవడానికి వెనుకాడుతోంది.
విద్యారంగంలో మాతృభాష ప్రాధాన్యత సన్నగిల్లడం కూడా చాలా ప్రభావాన్ని చూపుతుంది. తెలుగు సాహిత్యం వెనుకబాటుకు మూల కారణం విద్యా వ్యవస్థలోనే ఉంది. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో తెలుగును కేవలం ఒక పాఠ్యాంశంగా మాత్రమే పరిగణిస్తున్నారు తప్ప, జ్ఞాన సముపార్జనకు ఒక వాహికగా చూడటం లేదు. మాతృభాషలో పఠించడం, రాసే ప్రాముఖ్యత క్రమంగా తగ్గుతోంది. తెలుగు సాహిత్యాన్ని కేవలం పరీక్షా కేంద్రీకృత పాఠ్యాంశంగా మార్చడం వలన, విద్యార్థులు సాహిత్య లోతైన ఆస్వాదనకు దూరమవుతున్నారు. ఆధునిక తెలుగు కవులు, రచయితల రచనలను పాఠ్యప్రణాళికలో చేర్చకపోవడం వలన, యువతరం వర్తమాన సాహిత్యానికి పరిచయం కావడం లేదు.
ఇంకొక పక్క సాహిత్య విమర్శ, సమీక్షా వేదికల కొరత కూడా వేధిస్తున్నది. ఏదైనా సాహిత్యం సజీవంగా ఉండాలంటే, దానికి బలమైన, నిష్పాక్షికమైన విమర్శ అవసరం. తెలుగులో సమగ్రమైన, సైద్ధాంతికమైన సాహిత్య విమర్శా వేదికలు క్రమంగా కనుమరుగవుతున్నాయి. పత్రికలలో, అంతర్జాల వేదికల్లో వచ్చే సమీక్షలు కూడా తరచుగా వ్యక్తిగత సంబంధాలు లేదా వాణిజ్య ప్రయోజనాల ఆధారంగా ఉంటున్నాయి. లోతైన విమర్శ లేకపోవడం వలన రచయితలు తమ రచనల నాణ్యతను మెరుగుపరచుకోవడానికి, పాఠకులు మంచి రచనలను ఎంచుకోవడానికి అవకాశం లభించడం లేదు. సాహిత్య విమర్శ లేని సమాజంలో, మంచి రచనలు కూడా మరుగునపడిపోయే ప్రమాదం ఉంది.
ఈ నేపథ్యంలో తెలుగు సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి అవసరమైన పరిష్కారాలు వెతకడం చాలా అవసరం. తెలుగు సాహిత్యాన్ని ఈ మందగమనం నుండి బయటపడేసి, దాని వైభవాన్ని తిరిగి తీసుకురావాలంటే, వ్యవస్థాగతమైన, సాంస్కృతికమైన మార్పులు అనివార్యం. డిజిటల్ మాధ్యమాల వినియోగం, వేదికల సృష్టి జరగాలి. వర్తమాన సమాచార యుగంలో, సాహిత్య ప్రచారం కోసం డిజిటల్ మాధ్యమాలను సమర్థవంతంగా ఉపయోగించుకోవాలి. రచయితలు తమ రచనలను ఈ-పుస్తకాల రూపంలో, శ్రవణ పుస్తకాల రూపంలో విడుదల చేయాలి. తక్కువ ఖర్చుతో, ప్రపంచవ్యాప్తంగా తెలుగు పాఠకులకు చేరువయ్యే అవకాశం దీని ద్వారా లభిస్తుంది. కవిత్వం, కథానికల కోసం ప్రత్యేకమైన, ఆకర్షణీయమైన వెబ్సైట్లు, యాప్లు సృష్టించాలి. యువత ఆసక్తిని దృష్టిలో ఉంచుకుని పాడ్కాస్ట్లు, యూట్యూబ్ ఛానెల్ల ద్వారా సాహిత్యాన్ని ప్రచారం చేయాలి.
విద్యావ్యవస్థలో విప్లవాత్మక మార్పులు తీసుకురావాలి. పాఠశాల స్థాయిలో తెలుగు సాహిత్యం పట్ల మమకారం పెంచేలా విద్యా వ్యవస్థను సంస్కరించాలి. తెలుగును కేవలం పరీక్షాంశంగా కాకుండా, సృజనాత్మక భాషా బోధన ద్వారా విద్యార్థులలో పఠనాభిరుచిని పెంచాలి. వర్తమాన రచయితల, వర్తమాన సమస్యలపై రాసిన రచనలను పాఠ్యాంశాలలో చేర్చాలి. పాఠశాలలు, కళాశాలల్లో క్రమం తప్పకుండా సాహిత్య గోష్ఠులు, కవి సమ్మేళనాలు, పుస్తక సమీక్షా కార్యక్రమాలను నిర్వహించాలి. దీనివలన విద్యార్థులలో భాషపై ప్రేమ పెరుగుతుంది.
0oరచయితలకు ఆర్థిక భద్రత, పరిశోధనా ప్రోత్సాహం కల్పించాలి. రచయితలను, పరిశోధకులను గౌరవించే సాంస్కృతిక వాతావరణం ఏర్పడాలి. ప్రభుత్వం, ప్రైవేట్ సంస్థలు కలిసి సాహిత్య నిధులు లేదా ఫెలోషిప్లు స్థాపించాలి. ప్రామాణికమైన పరిశోధనలకు, వినూత్న సాహిత్య సృజనకు తగిన ఆర్థిక మద్దతు అందించాలి. గ్రంథాలయాల వ్యవస్థను పునరుద్ధరించాలి. ప్రభుత్వ, ప్రైవేటు ఉద్యోగాలలో ఉన్న తెలుగు రచయితలకు తగినంత సమయం, ప్రోత్సాహం లభించేలా కార్యాలయ నియమాలలో మార్పులు తీసుకురావాలి.
విమర్శనాత్మక దృక్పథం పెంపుదల జరిగే వాతావరణం ఏర్పడితే సాహిత్య విమర్శకు పూర్వ వైభవం వస్తుంది. నిష్పాక్షికమైన, లోతైన విమర్శలను ప్రచురించేందుకు పత్రికలు, విశ్వవిద్యాలయాలు చొరవ తీసుకోవాలి. దీనివలన రచయితలు మరింత పరిణతి చెందిన రచనలు చేయడానికి ప్రోత్సాహం లభిస్తుంది. అలాగే, కొత్త శైలులలో, రూపాలలో రచనలు చేయడానికి రచయితలు ప్రయత్నించాలి. కేవలం సంప్రదాయ రచనలకే పరిమితం కాకుండా, ప్రపంచ సాహిత్యంలో వస్తున్న పోకడలను అధ్యయనం చేసి, వాటిని తెలుగు నేటివిటీకి అనుగుణంగా మార్చి రచనలు చేయాలి.
తెలుగు సాహిత్యం ‘వెనుకబాటు’ అనేది ఒక తాత్కాలిక దశ లేదా మందగమనం మాత్రమే. తెలుగు భాషకు ఉన్న అపారమైన చరిత్ర, వైభవం, తెలుగు ప్రజల సంస్కృతిపై దాని ప్రభావం ఎప్పటికీ చెరిగిపోదు. నేటి సవాళ్లను ‘సృజనాత్మక అవకాశాలుగా’ మలచుకోవాల్సిన అవసరం ఉంది. డిజిటల్ టెక్నాలజీని వాడుకుంటూ, విద్యా వ్యవస్థలో సంస్కరణలు చేస్తూ, రచయితలకు తగిన మద్దతు ఇస్తూ ముందుకు సాగితే, తెలుగు సాహిత్యం తప్పకుండా కొత్త పాఠకుల ఆదరణను పొంది, భవిష్యత్తులో మరింత బలంగా, మరింత వైవిధ్యంగా ప్రవహించగలదనే ఆశాభావాన్ని వ్యక్తం చేయవచ్చు. ప్రతి తెలుగు వ్యక్తి తమ మాతృభాషలో చదవడం, రాయడం ద్వారానే ఈ పునరుజ్జీవనం సాధ్యమవుతుంది.
డి జయరాం
