Take a fresh look at your lifestyle.

నాటక రంగానికి పునర్వైభవం తేవాలి

నాటకం అనేది ఒక శ్రవణ సహిత దృశ్యరూపకం. జానపద కళలు విలసిల్లుతున్న రోజులలో, రాజుల పరిపాలనా కాలంలో ప్రజల వినోదం కోసం అత్యధికంగా ఆదరింపబడిన కళ నాటకం. రంగస్థలం వినోదాన్ని కలిగించేదే కాకుండా, వివిధ సంస్కృతుల్నీ. జాతుల్నీ, మనుషుల్నీ ఒకటిగా కలిపే ప్రక్రియ. అక్కడే మనం ఆనందిస్తాంబీ దుఃఖంలోకి నెట్టబడతాంబీ ఆలోచనలకి అంకురార్పణ చేస్తాంబీ స్ఫూరి చెందుతాం. ఇదీ రంగస్థల గొప్పతనం. నాటకం సంగీతం, పాటలు, నృత్యాలతో కూడుకొన్న ప్రక్రియ. పదహారవ శతాబ్దంలో ప్రారంభమైన నాటక ప్రక్రియను చిందు భాగవతము యక్షగాన నాటకం, వీధి భాగవతం, బయలాట అనీ పిలుస్తారు. వీధి నాటకాలను ఎక్కువ ప్రచారంలోకి తెచ్చినవారు కూచిపూడి భాగవతులు. తెలుగు నాటకరంగ చరిత్ర, తెలుగులో ఆదికవిగా పేరుగాంచిన నన్నయ్య తన భారత అవతారికలో రసాన్విత కావ్యనాటకముల్‌ ‌పెక్కుజూచితి అనడాన్ని బట్టి, నన్నయ కాలానికి నాటక ప్రదర్శన లుండేవని తెలుస్తున్నది.

తెలుగు దేశంలో ఆధునిక నాటక రచనలకు తెర తీసింది నాటి ఉపాధ్యాయులు, ప్రధానంగా పండితులైన కోరాడ రామచంద్రశాస్త్రి, కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు, పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు, వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి తదితరులు.  కందుకూరి వీరేశలింగం, కొండుభొట్ల సుబ్రహ్మణ్యశాస్త్రి, నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి, వడ్డాది సుబ్బారాయుడు ఆధునిక తెలుగు నాటక ప్రదర్శనారంభ విషయంలో ప్రథములు.

ఆధునిక నాటక రచన 1860 ప్రాంతాల్లో ఆరంభంకాగా నాటక ప్రదర్శన మాత్రం 1880 లో ప్రారంభమయ్యింది. ఆధునిక కాలంలో వెలువడిన తొలి తెలుగు నాటకం1860 ప్రాంతాల్లో  కోరాడ రామచంద్ర శాస్త్రిచే సంస్కృతంలో నుంచి నాటక లక్షణాలను అనుసరించి తెలుగులో వెలువడిన స్వతంత్ర రచన’’మంజరీ మధుకరీయము’’. ‘’ఆంధ్రా జాన్సన్‌ ‘’‌గా సుప్రసిద్ధులైన కొక్కొండ వెంకటరత్నం పంతులు 1871లో వారణాశి ధర్మసూరి సంస్కృతంలో రచించిన ‘‘నరకాసుర విజయము’’ అనే వ్యాయోగమును ఆంధ్రీకరించాడు. పరవస్తు వెంకట రంగాచార్యులు 1872 ప్రాంతాల్లో కాళిదాసు రచించిన ‘‘అభిజ్ఞాన శాకుంతలము’’ను ఆంధ్రీకరించడం జరిగింది. వావిలాల వాసుదేవశాస్త్రి ఆంగ్ల నాటక ఆంధ్రీకరణ ద్వారా జూలియస్‌ ‌సీజర్‌ ‌నాటకాన్ని ‘‘సీజరు చరిత్రము’’ అను పేరుతో 1874 లో ఆసాంతం తేటగీతిలో రాశాడు.

ఆధునిక నాటక రచనకు ఆద్యులు వారైతే, ఆధునిక నాటక ప్రదర్శన ఆరంభ దశకు కందుకూరి వీరేశలింగం పంతులు, కొండుభొట్ల సుబ్రహ్మణ్య శాస్త్రి, నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి, వడ్డాది సుబ్బారాయుడులు రూపకర్తలు. వీరేశలింగం సంభాషణ రూపాన ‘‘బ్రాహ్మ వివాహము’’ అను ప్రహసనమును తన ‘‘హాస్య సంజీవని’’ అను పత్రికలో రచించగా,  అనంతరం ‘‘వ్యవహార ధర్మబోధిని’’ వ్యావహారిక భాషలో రచించి, ప్రదర్శన భాగ్యం కలిగించిన తొలి తెలుగు నాటకమిది. 1880 లో వీరేశలింగం నాటక సమాజాన్ని స్థాపించి ‘‘రత్నావళి’’, ‘‘చమత్కార రత్నావళి’’ అను రెండు నాటకాలను ప్రదర్శించాడు. తెలుగునాట తొలి నాటక సమాజాన్ని స్థాపించిన ఘనత వీరేశలింగందే. ఆయన స్వతంత్ర రచన అయిన ‘‘వ్యవహార ధర్మబోధిని’’, సంస్కృత నాటక అనువాదమైన ‘‘రత్నావళి’’, ఆంగ్ల నాటక అనుసరణ అయిన ‘‘చమత్కార రత్నావళి’’ ప్రదర్శన భాగ్యం పొందిన తొలి తెలుగు నాటకాలు. ఇది 1880 లో జరిగింది. అందుచేత 1980 వ సంవత్సరం తెలుగు నాటకరంగ శతజయంతి సంవత్సరం అయింది.

తెలుగు నాటకాలలో పద్య పఠనమును (ఈనాడు వలె గానం కాదు) ప్రవేశపెట్టినది వడ్డాది సుబ్బారాయుడు. వీరి నాటకాలలో ప్రసిద్ధమై,  ‘‘వేణీ సంహారము’’.  తెలుగులో గద్య, పద్యాత్మకం కాగా, పద్యాలని రంగస్థలం మీద పఠించేవారు. 1884-86 మధ్య నాదెళ్ళ పురుషోత్తమ కవి 32 హిందూస్తానీ నాటకాలు రచించాడు. వీటిని 15 ఏళ్ళపాటు అనేక పట్టణాలలో విజయ వంతంగా ప్రదర్శించారు.  పాటలు పాడుట అయన ప్రవేశపెట్టిన క్రొత్త అంశము. ధర్మవరం రామకృష్ణమా చార్యులు తన తొలి తెలుగు నాటకమైన ‘‘చిత్రనళీయం’’ను బళ్ళారిలో 1887 జనవరి 29న విజయవంతంగా ప్రదర్శించారు.  రామకృష్ణమాచార్యులు 30 నాటకాలు రచించి, వాటిలో పాటలు, పద్యాలను రాగయుక్తంగా పాడడం  ప్రవేశ పెట్టారు.  ‘‘సారంగధర’’  తెలుగులోని తొలి స్వతంత్ర విషాద రూపకం. ప్రాచ్య – పాశ్చాత్య సిద్ధాంతాలను సమన్వయించడంలో ప్రథములైనందునే ‘‘ఆంధ్ర నాటక పితామహ’’ అని బిరుదునిచ్చి సత్కరించారు.

చిలకమర్తి లక్ష్మీనరసింహం 1989లో నాటక రచన ఆరంభం చేయగా,అయన నాటకాలలో ‘‘గయోపాఖ్యానం’’ సుప్రసిద్ధమైనది. 1891లో ‘‘ వెంకటరాయశాస్త్రి  రచించిన ‘‘ప్రతాప రుద్రీయం’’ బహుళ ఖ్యాతి నొందింది.

1887లో  గురజాడ అప్పారావుగారి ‘‘కన్యాశుల్కం’’ వ్యావహారిక భాషలో రచించబడ్డ అత్యుత్తమైన నాటకం. 1892 ఆగస్టులో విజయనగరంలోని జగన్నాధ విలాసినీ నాటక సమాజం వారు దీనిని ప్రథమంగా విజయ వంతంగా ప్రదర్శించారు. వ్యావహారిక భాషలో ఓ కొత్త మలుపు తెచ్చిన నాటకమిది. ‘‘ 1894 ప్రాంతాల నుంచి వివిధ నాటక రచనలు చేసినవారు కోలాచలం శ్రీనివాసరావు.  అధికంగా చారిత్రక నాటకాలు రచించడంచేత ‘‘చారిత్రక నాటక పితామహుడు’’గా పేరొందారు. ఆయన నాటకాలకు తెలుగుదేశ మంతటా విశేష ప్రాచుర్యం తెచ్చినవారు కోలాచలం మేనల్లుడైన బళ్ళారి రాఘవ.

నేడు …ప్రపంచ రంగస్థల దినోత్సవం

పానుగంటి లక్ష్మీ నరసింహారావు  రచించిన తొలి నాటకం ‘‘నర్మదా పురుకుత్సీయము’’ 1900లో ప్రకటితమైంది. ఆయన నాటకాలలో ‘‘రాధాకృష్ణ’’, ‘‘పాదుకా పట్టాభిషేకం’’, ‘‘కంఠాభరణము’’ ప్రసిద్ధమైనవి. ‘‘ 1900 నాటికి తెలుగు నాటక రచన, ప్రదర్శన వ్యాసంగాలు తెలుగు దేశంలోని అన్ని ప్రాంతాలకూ వ్యాపించాయి. 1906-20 మధ్య  కాలంలో బయల్దేరిన ‘‘హరిశ్చంద్ర’’ నాటకాలు 13. ‘‘సారంగధర 8. ఇంకా అనేక ఇతర నాటకాలు. నాటకాలలో పద్యాలకు, పాటలకు విలువ హెచ్చిన కాలమిది. ఈ కాలంలోని ముఖ్య విశేషం తెలుగుదేశంలో వ్యాపార నాటకరంగం విజృంభించడం గమనార్హం.

1913 ప్రాంతాల్లో కృష్ణా మండలంలో నాటక పోటీలు ప్రారంభమై దేశమంతటా వ్యాపించాయి. ‘‘గయోపాఖ్యానం’’, ‘‘పాండవ ఉద్యోగ విజయములు’’, ‘‘బొబ్బిలి యుద్ధం’’, ‘‘రంగూన్‌ ‌రౌడి’’ మొదలగు నాటకాలకు విడివిడిగా పోటీలు జరిగాయి. 1929లో ఆంధ్ర నాటక కళా పరిషత్తు తెనాలిలో స్థాపించ బడింది. 1930 నుంచి సాంఘిక నాటకోద్యమం విజృభించింది. ‘‘విశ్వశాంతి’’, ‘‘ఎన్‌.‌జీ.ఓ.’’, ‘‘మా భూమి’’, ‘‘కీర్తిశేషులు’’, ‘‘నిర్మల’’ ‘‘కుక్క’’ వంటి నాటక రచనల ద్వారా రచయితలు సమాజంలో చైతన్యం తీసుకొచ్చే ప్రయత్నం చేశారు.

1935-44 మధ్య కాలంలో రేడియో రూపకం ఆవిర్భవించి అభివృద్ధి చెందింది.  కాళ్ళకూరి నారాయణరావు రచించిన ‘‘చింతామణి’’, ‘‘వరవిక్రయం’’, ‘‘మధుసేవ’’ సమస్యల ఆలంబనగా వెలసిన నాటకాలు. ఇలా వుండగా సంప్రదాయాల ఆధిక్యాన్ని రూపు మాపడం కోసం రచనలు చేసినవారు త్రిపురనేని రామస్వామి, ముద్దుకృష్ణ, గుడిపాటి వెంకట చలం, ఆమంచర్ల గోపాలరావు మొదలగువారు. ఆ కాలంలో దువ్వూరి రామిరెడ్డి  ‘‘కుంభరాణా’’, విశ్వనాథ సత్యనారాయణ  ‘‘నర్తనశాల’’ ఉత్తమ విషాద రూపకాలు. 1930 తర్వాత ఆంధ్ర రాష్ట్ర ఉద్యమానికి సంబంధించిన నాటకాలు కూడా వెలిశాయి. 1944-45 తరువాతి కాలాన్ని నాటక/నాటిక పోటీల యుగం అనవచ్చు. 1964లో ఎన్‌.ఆర్‌.‌నంది రచించిన ‘‘మరో మొహెంజొదారో’’ నాటకం ద్వారా తెలుగు నాటక ప్రయోగం కొత్త పుంతలు తొక్కింది.
తరువాత లెక్కలేనన్ని ప్రయోగాలు ఆధునిక నాటక రంగాన్ని జరిగాయి. సాంఘిక నాటకాలలో లేజర్‌ ‌టెక్నిక్‌ను వాడడం ద్వారా సైంటిఫిక్‌ ‌పోకడలను సైతం గ్రహించి ప్రదర్శించే అవసరం అనివార్యం అయింది. నాటక ప్రదర్శన అత్యంత ఖర్చుతో కూడినదిగా మారింది.

ఇక ప్రస్తుతం రంగస్థలానికి కావల్సిన సౌకర్యాలు సరైన ధియేటర్లు లేవు. ప్రత్యేక హాల్‌ ‌లేక, ఎక్కడో ఏదో హాలులో నాటకం వేయ్యాల్సిన పరిస్థితులు. అతి ముఖ్యమైన మైకులూ, స్పీకర్‌ ‌సిస్టములూ ఉండవు. ఉన్నా సరిగా పనిచేయవు. మైకులు మొరాయించని నాటకం ఉండదూ అంటే అతిశయోక్తి కాదు. సినిమాల్లో నటన ముక్కలు ముక్కలుగా చిత్రీకరించ బడుతుంది. నాటకంలో ఏకబిగిన మొత్తం సన్నివేశంలో నిమగ్నమై నటించాలి. అది చాలా కష్టం. నాటకాలు వేసిన వాళ్ళు సినిమాల్లో రాణిస్తారేమో కానీ, సినిమా నటులు నాటకాల్లో రాణించడం అంత సులభం కాదు. ఇది వరకు తెలుగు సినిమా నటుల్లో అధికులు నాటక రంగం నుండి వచ్చిన వారే ఆన్న విషయం గుర్తుంచు కోవాలి. ఏటా నంది నాటకాలు పేరుతో కొన్ని నాటకాలు వేయించి ప్రభుత్వమూ చేతులు దులిపేసు కుంటున్నది. ప్రభుత్వాలు చొరవ తీసుకుని, నాటక సంస్థలకు చేయూత అందించి, ప్రోత్సహిస్తే తప్ప మినుకు మినుకు మంటూ అరి పోవడానికి సిద్దంగా ఉన్న నాటకరంగం బతికి బట్ట కట్టడం కష్టం. ఈ విషయాన్ని ప్రభుత్వాలు ఇకనైనా గ్రహించక పోతే  చరమాంకంలో ఉన్న నాటక రంగం తెర మరుగు కాక తప్పని స్థితి నెలకొంది.
– రామ కిష్టయ్య సంగన భట్ల…
9440595494

Leave a Reply